سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 403

غلط باشد، بلکه تمام این استعمالات یکنواخت«استعمال صحیح حقیقی» بدون این که مجازیت و علایقی که در باب مجاز ذکر شده، رعایت شده باشد. اما در عین حال از طرف دیگر ملاحظه می کنیم حرفی که در بعضی از این استعمالات بکار رفته، ارتباط بین موضوع و محمول را دلالت دارد و در بعضی از استعمالات، ارتباط وجود ندارد، بلکه عینیت وجود دارد و در بعضی از استعمالات آن طرف قصه است، یعنی استحاله ارتباط تحقق دارد. اما هر سه استعمال یکنواخت است، هر سه استعمال حقیقت و صحیح است.

مثال: اگر شما اینطوری استعمال کردید که«الوجود للانسان ممکن» این استعمال درست است بلا اشکال. لام هم در آن بکار رفته است، می آییم سراغ استعمال دیگر، «الوجود لله تعالی ضروری» می بینیم همینجا هم کلمه لام بکار رفته، به عین همان نحوی که در استعمال اول بکار رفته، استعمال سوم را ملاحظه می کنیم«الوجود لشریک الباری ممتنع» اصل صحت استعمال جای بحث نیست، نحوه استعمال هم مثل همان دو استعمال قبل است. اینطور نیست که اینجا مثل«زید اسد» باشد که رعایت علاقه شده باشد. حالا حسابرسی می کنیم و می بینیم در«الوجود للانسان ممکن» بین ماهیت انسان و وجود انسان، ارتباط در کار است. ماهیت اتصاف به وجود پیدا می کند و وجود اضافه به ماهیت پیدا می کند. معنای ارتباط هم یعنی مغایرت ماهیت وجود«اتصاف الماهیه بالوجود و الارتباط الوجود بالماهیه»

اما سراغ مثال دوم می آییم، «الوجود لله تعالی ضروری» آیا وجود مغایر با خداوند است؟ بین خدا و وجود، رابطه وجود دارد یا این که آنجا عین خداوند است؟ عینیت در کار است، نه این که «امران بینهما رابطه، بینهما نسبه، بینهما اضافه» پس دیدیم حساب اینجا جدا شد. با این که نحوه استعمال، همان نحوه استعمال، «الوجود للانسان ممکن» است، مع ذلک رابطه وجود ندارد. رابطه یعنی دو چیز باید باشد، زید باشد، مدرسه باشد، ارتباط بین زید و مدرسه. اینجا بین«الله و وجود» چنین مسأله ای وجود ندارد، عینیت در اینجا تحقق دارد.

سراغ مثال سوم می آییم که مسأله بدتر است، آنجا نه تنها ارتباطی بین«وجود و شریک الباری» محقق نیست، بلکه استحاله ارتباط مطرح است، اصلا محال زی است که«شریک الباری» اتصاف به وجود پیدا کند و اضافه به وجود پیدا کند.

پس ما دیدیم سه قضیه به یک نحو و یکنواخت کلمه لام، در هر سه استعمال شده و در حقیقت و مجاز بودن، هیچ فرقی بینشان نیست.

در یکی ارتباط به عینیت است، در یکی مسأله استحاله است. پس شما می گویید: حرف«لام» برای چه وضع شده است، یعنی از محقق کمپانی کأن سؤال می کند که شما که می گویید که حرف «لام» برای واقعیت ارتباط وضع شده، در این مثالها چه می گویید؟ این استعمالات را شما چگونه ملاحظه می کنید؟