سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 417

درست کند. اگر سیری باشد و بصره نباشد، این واقعیت نمی تواند تحقق پیدا کند. باید سیر توأم با بصره باشد تا سیر از بصره تحقق پیدا کند، این یک واقعیت است، لکن در عین این که واقعیت است، یک واقعیت بیچاره محض است، یعنی واقعیتی است که نیاز کامل به طرفین دارد. نه تنها صرف نیاز است، به طوری که اگر طرفین وجود پیدا کند، وجود پیدا می کند مثل علت و معلول نیست. معلول گرچه نیاز به علت دارد، اما خودش یک وجودی است در مقابل علت، خودش یک مسأله ای است در مقابل علت. نیازش از نیاز معلول به علت بالاتر است، این اصلا فانی در این دو شیء است، اندکاک در این دو شیء دارد، به طوری که وقتی شما چشمتان را باز می کنید سیر را می بینید، بصره را می بینید، اما نفس این معنا دیدنی نیست.

بیان تنظیری از صدر المتألهین برای معنای حرفی

عنوان ابتدائیت، یک عنوانی نیست که به حسب خارج شما ببینید. اما در عین حال واقعیت است و در عین حال حقیقت و اگر بخواهیم نظیری برایش پیدا کنیم، برادرانی که فلسفه را ملاحظه فرموده اند و بعضی از نظرات مرحوم ملا صدرا(علیه الرحمه) را ملاحظه کردم. مرحوم صدر المتألهین در باب وجودات ممکنه می گوید: وجود ممکن این طور نیست که یک وجودی هست و ارتباط به واجب الوجود دارد که شما در مقابل واجب الوجود، یک وجود دیگری را فرض کنید و بگویید این ربط به آن دارد، ربط معلول به علت، وجود ممکن عین ربط به واجب است. نه«شیء له الربط و شیء له الارتباط» که شما شیئیتش را مستقلا در نظر بگیرید و بعد بگویید: «هذا الشیء یرتبط بالواجب». ایشان روی نظریه دقیق خودش می گوید: «هذا عین الربط بالواجب و حقیقته الربط بالواجب». وجود ممکن با تمام واقعیتی که دارد و قابل انکار نیست، مع ذلک به نظریه این فیلسوف بزرگوار عین ارتباط به واجب و به الله تعالی است. پس می شود یک چیزی واقعیتی داشته باشد، لکن در واقعیت خودش عین ربط باشد، عین ارتباط باشد.

این مسأله را به عنوان تنظیر و تشبیه خواستم ذکر کنم آنهم برای استفاده همین مقدار که واقعیت، منافات با عین ربط بودن ندارد. لذاست که دیدید مرحوم کمپانی از این واقعیت، در اینجا تعبیر به وجود رابط می کرد، در مقابل وجود رابطی که در رابطه با وجود اعراض بود، ایشان از این واقعیت تعبیر به وجود رابط کردند.

پس در نتیجه شما ملاحظه کردید که از نظر مرحله واقعیت، وجدانا ما نمی توانیم چنین واقعیتی را منکر بشویم، واقعا نمی شود منکر شد که وقتی انسان به وجدان خودش مراجعه می کند، می بیند که نمی شود همانطوری که در«سرت من البصره الی الکوفه» اخبار از واقعیات چهارگانه است، یک واقعیت پنجم و ششمی هم در«سرت من البصره الی الکوفه» مورد اخبار قرار گرفته، مورد حکایت واقع شده است. پس از نظر مرحله واقعیت که یکی از آن مراحل ثلاثه ای بود که عرض کردیم، این