سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 424

تعبیر بکنیم به حروف ایجادیه کما این که از آن سری اول، تعبیر بکنیم به حروف حاکیه که حکایت از واقعیت و یک امر محقق در خارج می کند.

کیفیت وضع در حروف حاکیه

اشاره

اینجا چند مطلب برای تکمیل بحث وجود دارد که آنها را بررسی می کنیم تا جهات مسأله روشن شود. یکی این که در حروف حاکیه مثل«من» و«الی» و«فی» و امثال ذلک، شما کیفیت وضع را بالاخره چطوری می دانید؟ آیا همانطوری که مشهور قائل شدند به این که وضع عام و موضوع له خاص است، مسأله را می پذیرید یا به آن طوری که مرحوم آخوند(ره) معتقد شدند که وضع را عام گرفتند و موضوع له را هم عام گرفتند؟ اگر حرف مشهور پذیرفته شد، آن اشکالهای مهمی که مرحوم آخوند(ره) به حرف مشهور می کردند که از جمله این بود که شما خصوصیتی که در موضوع له اخذ کردید، آیا خصوصیت خارجی است یا خصوصیت ذهنی و اشکالاتی که در این دو جهت ایشان داشتند، این اشکالات را چطوری جواب می دهید؟ پس شما کدام یکی از اینها را انتخاب کردید؟ آیا وضع عام و موضوع له عام را انتخاب می کنید که نتیجتا همان حرف آخوند(ره) است یا وضع عام و موضوع له خاص که حرف مشهور است؟ که در آن صورت با اشکال مرحوم آخوند(ره) در این رابطه، مواجه خواهید شد.

وضع عام و موضوع له خاص به این صورتی که مطرح است که یک عامی داشته باشیم یعنی یک ماهیت کلیه، یک طبیعت کلیه و این ماهیت، دارای مصادیق و افراد و خصوصیات باشد، بطوری که واضع در مقام وضع، آن ماهیت کلیه را دیده باشد، لکن لفظ را برای مصادیق و افراد این ماهیت وضع کرده باشد، مسأله در ما نحن فیه، به این سنخ نیست و اگر نظرتان باشد، ما حتی در تصویر اقسام وضع اصلا ترجیح دادیم که وضع عام و موضوع له خاص شاید مستحیل باشد، به آن صورتی که ما در تصویر اقسام وضع ذکر کردیم، ما نحن فیه به این صورت نیست از جهات مختلف.

واقعیت عنوان و معنون در معانی حرفیه

یک جهت این است که همانطوری که در کلام مرحوم محقق کمپانی ملاحظه کردید این وجودات واقعیه در معانی حرفیه این طور نیست که اینها یک ماهیتی داشته باشند، یعنی مثل زید و عمرو و بکر و خالد نیست که یک ماهیتی دارد به نام انسان، و این ماهیت گاهی در ذهن تحقق پیدا می کند و گاهی در خارج تحقق پیدا می کند و وجودات خارجیه اش هم عبارت از همین افرادی هستند که در خارج وجود دارد. مسأله در ما نحن فیه این سبک نیست. مسأله، مسألۀ عنوان و معنون است همانطوری که ایشان تعبیر کردند و شاهدش را هم عرض می کنیم، یعنی واضع وقتی که می خواسته است مثلا کلمۀ«من» را برای این واقعیات اضافۀ ابتدایه، وضع بکند، واضع آمده یک