سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 433

نمی کنیم غیر از همین که مبدأ سیرش بصره و منتهایش کوفه بوده است. و اگر بگویید: جملۀ«سرت من البصره الی الکوفه» در مقام حکایت و اخبار ناقص است، یعنی معنای«من» را درست بیان نکرده، مثل این که از یک گوشۀ معنای«من»، پرده برداشته، اما گوشۀ دیگر که مسألۀ زمان یا جاده یا مثلا وسیلۀ حرکت است را مشخص نکرده است، پس حکایت«سرت من البصره الی الکوفه» ناقص است چون این مسائل را نگفته درحالی که واقعیت همه اینها را داشته است. اما در«سرت من البصره الی الکوفه» این مسائل مطرح نیست. آیا کلمۀ«من» در«سرت من البصره الی الکوفه» که مسلّم در مقام حکایت است، حکایت ناقص را دلالت دارد، یعنی«من» در تمام معنای خودش استعمال نشده، آنچه را که باید«من» افاده بکند در«سرت من البصره الی الکوفه» افاده نکرده است؟ اگر کسی ملتزم به این معنا بشود خودش می داند که این حرف باطل است. وجدانا می داند که«سرت من البصره الی الکوفه» در مقام حکایت کمبودی ندارد. اینطور نیست که جزئی از معنای«من» در«سرت من البصره الی الکوفه» مطرح شده باشد.

پس به مرحوم آخوند(ره) عرض می کنیم شما اول«سرت من البصره الی الکوفه» را روشن کنید تا ما«سر من البصره الی الکوفه» را برای شما روشن کنیم. شما می گویید: «سرت من البصره الی الکوفه» هیچ نقصی ندارد. در مقام حکایت و خبر درست کلمۀ«من» همان معنا و مفاد خودش را افاده می کند. اگر همان است، پس چرا زمان و جاده و وسیلۀ سیر برای من و شما روشن نیست؟ چه کنیم؟ این ابهام را در«سرت من البصره الی الکوفه» چطور برطرف کنیم؟

حکایت حروف از واقعیات

این ابهام به این برطرف می شود، آن واقعیتی که ما می گوییم: کلمۀ«من» از آن حکایت می کند، عبارت از واقعیت مربوط به متعلقاتش است، یعنی کلمۀ«من»، واقعیت نسبت بین بصره و سیر را مشخص می کند، همین واقعیت، چون ما هزار واقعیت به این سبک داریم. شما اگر از منزل تا محل درس آمدید، آنجا هم یک واقعیت دیگری داریم و آن واقعیتی است که یک طرفش به منزل مربوط است و یک طرفش به حرکت شما ارتباط دارد. اگر شما به مطالعۀ کتاب، شروع کردید، واقعیت سومی تحقق دارد و آن نسبت ابتدائیه ای است که یک طرفش به کتاب و یک طرفش به مطالعۀ کتاب می خورد.

به عبارت روشن تر: در مسألۀ سیر و بصره، وقتی که شروع حرکت از بصره می شود«لنا واقعیه واحده»، نه این که ما چند واقعیت داریم؛ اگر زمان حرکت اول صبح باشد، یک واقعیت، اگر نیم ساعت بعد از آفتاب باشد، یک واقعیت دوم، اگر تنها حرکت کرده باشد، یک واقعیت سوم، اگر با ماشین سواری حرکت کرده باشد، یک واقعیت چهارم. «من» در رابطۀ با سیر و بصره، فقط یک واقعیت است و«هو شروع السیر من البصره»، اما این که این شروع خارجی شما در یک زمان