سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 439

در یک قسمت دیگر به عنوان ایجاد است. لذا نمی توانیم بگوییم که واو قسم را واضع برای مفهوم ایجاد قسم وضع کرده است. ایجاد قسم یک معنای اسمی و قابل تصور است. تا می گویم: ایجاد قسم، شما یک معنایی در ذهنتان می آید، همان معنای اسمی. برای معنای ایجاد قسم به عنوان معنای اسمی وضع نشده است، برای مصادیق ایجاد القسم وضع شده است، یعنی ایجاد القسم را کأنّه در نظر گرفته و لفظ را برای مصادیق ایجاد القسم وضع کرده است، به این کیفیت که در حقیقت وضع حروف، دو نوع نمی شود، و خود ایجاد القسم هم مثل همان مفهوم نسبت و مفهوم ربط است، یعنی خودش «لیس بقسم»، خود کلمۀ ایجاد القسم و مفهوم ایجاد القسم، «لیس بقسم اصلا».

پس به همان کیفیتی که در حروف حاکیه عنوان ربط ابتدائی و نسبت ابتدایی را در نظر گرفته و برای معنوناتش وضع کرده کأنّه اینجا هم مسأله به همین کیفیت است، ایجاد القسم یک عنوانی است که حکایت می کند از قسمهای واقعی، که در قسمهای واقعی معنای تعلق و اضافه تحقق دارد و فقط فرقشان در همین ایجادی بودن و حاکی بودن است که اینجا جنبۀ حکایت مطرح نیست، ولی در حروف حاکیه، حکایت از واقعیات و حقایق مطرح است. این خلاصۀ نتیجۀ بحث در باب حروف بود به این صورتی که مقدماتش را عرض کردیم.

تفاوت جمل انشائیه و اخباریه در ادامۀ بحث حروف

در دنبال بحث حروف، مرحوم آخوند(ره) در کفایه فرقی بین جمل انشائیه و جمل اخباریه ذکر کرده اند. ایشان مسأله را اینطور فرض کرده اند که گاهی ما یک جمله داریم که هم در مقام انشاء و هم در مقام اخبار استعمال می شود، مثل جملۀ«بعت داری» که گاهی در مقام حکایت از بیع قبلی به کار می رود، گاهی هم در مقام انشاء بیع در مقابل مشتری به کار می رود. مرحوم آخوند(ره) فرق بین «بعت» ی اخباری و«بعت» ی انشائی را بیان کرده اند. اما قبل از آنکه ما به این مسأله برسیم، عرض کردم مسألۀ قضایا دارای فواید و ثمرات زیادی است، از جمله در یکی از بحثهایی که ان شاء الله آینده مطرح می شود مسألۀ«صحه السلب فی مقابل صحه الحمل» است که از آن تعبیر به عدم صحه السلب می شود، آنجا این مسأله خیلی موردنظر است و باید رویش بحث بشود. لذا این مسأله را ما اینجا ان شاء الله بررسی می کنیم و مرحوم آخوند(ره) آن را در آن مسأله و مسائل دیگر مطرح کرده اند.

تقسیم قضایای حملیه و اتحاد در آن

برای قضایای حملیه تقسیم معروفی شده است. گفته اند: ما دو نوع قضیۀ حملیه داریم: یک قضیۀ حملیۀ به حمل اولی ذاتی و یک قضیۀ حملیۀ به حمل شایع صناعی داریم.

قضایای حملیۀ به حمل اولی ذاتی عبارت از قضایایی است که بین موضوع و محمول در قضیۀ