سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 447

که بین مصداق انسان و زید تحقق دارد. آیا چنین چیزی هست یا این که واقعیت زید، همان واقعیت مصداق انسان است، حقیقتش همان حقیقت مصداق انسان است؟ ما که دو شیء متغایر نداریم که بین اینها نسبت ایجاد کرده باشیم.

در مسألۀ«زید فی الدار» سه امر متغایر داریم: زید و دار و نسبت ظرفیت، هر سه یعنی زید و دار و ظرفیت واقعیت دارند. اگر از ما سؤال کنند در«زید مصداق الانسان» چند واقعیت داریم؟ آیا غیر از واقعیت زید چیز دیگری داریم؟ امر دوم و امر سومی به نام نسبت بین آن دو داریم یا آنچه واقعیت دارد فقط زید است؟ پس قضیۀ«زید انسان» وقتی که به صورت صحیحش مطرح می شود یعنی«زید مصداق الانسان»، «زید فرد الانسان»، بین مصداق و زید هیچ گونه مغایرتی نیست، هیچ گونه تعدّدی اینجا تصور نمی شود تا ما نسبت بین این دو شیء منتسبین را در نظر بگیریم؟

این قسم اول از قضایای حملیۀ به حمل شایع صناعی است که درصدی شصت قضایای حملیه به این کیفیت باشد و می بینیم از نظر واقعیت و قضیۀ محکیه، هیچ مسأله ای به حسب واقعیت مطرح نیست.

قضیۀ حملیۀ به حمل شایع صناعی قسم دوم

اشاره

زید در خارج اتصاف به قیام دارد، اگر واقعیت را ملاحظه کنیم، می بینیم، زید به عنوان یک وجود جوهری، و قیام هم به عنوان یک وجود عرضی مطرح است و تبعا بین عرض و جوهر یک نسبت واقعیه تحقق دارد. اگر دیدیم که در خارج، زید اتصاف به قیام دارد اینجا«لنا ثلاث واقعیات» بدون هیچ تردید، زید و قیام و اتصاف زید به قیام است. اگر دیدیم که جسمی در خارج، معروض بیاض قرار گرفته است، بلا اشکال ما سه واقعیت داریم: جسم و بیاض و«اتصاف الجسم بالبیاض و عروض البیاض للجسم» داریم، که معنای نسبت و اضافۀ واقعیه است. بحث این است که این واقعیت را به دو شکل می شود حکایت کرد: یک وقت شما واقعیت را حکایت می کنید: «زید له القیام»، «الجسم له البیاض»، اما یک وقت است که اینطور حکایت می کنید، می گویید: «زید قائم و الجسم أبیض»، بین اینها فرق است.

اگر شما گفتید: «زید قائم»، در اینجا بین قیام و زید اگر به حسب واقع نسبتی باشد، مصحّح قضیۀ شما نمی شود، قضیۀ شما محمولش قائم است نه«له القیام»، قائم یعنی ایستاده، آیا بین ایستاده و زید مغایرت وجود دارد یا آنکه در خارج ایستاده همان زید است؟ به حسب واقعیت اینطور نیست که ما یک زیدی داشته باشیم، یک قائمی داشته باشیم و یک نسبت بین قائم و زید داشته باشیم، بلکه آنچه به حسب واقعیت موجود است، قیام نسبت به زید، بیاض اضافۀ به جسم است، اما بین جسم و أبیض آیا مغایرت تحقق دارد؟ یعنی ما یک واقعیتی به نام جسم داریم و یک واقعیتی به نام أبیض داریم و یک نسبتی بین أبیض و بین زید به حسب واقعیت تحقق دارد؟ نه! درواقع، زید همان قائم است، قائم