سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 448

همان زید است، هیچ مغایرتی بین قائم و زید تحقق ندارد.

پس در«زید قائم» نسبت وجود ندارد، برای این که قیام را محمول قرار نداده اید بلکه قائم را محمول قرار داده اید و اگر ما در معنای مشتق کلمۀ ذات را بیاوریم و معنا بکنیم قائم یعنی«ذات ثبت له القیام»، آیا این غیر زید است؟ «ذات ثبت له القیام» با زید نسبت دارد یا«ذات ثبت له القیام» همان زید است؟ چه مغایرتی بین زید و بین«ذات ثبت له القیام» است؟ آن مغایرتی که شما فکر می کنید بین زید و قیام است، (قیام به عنوان محمول در قضیه) در کار نیست بلکه این قائم است که در قضیه به عنوان محمول مطرح است. یا در مسألۀ«الجسم أبیض» که به حسب تعبیر فارسی، سفید می گوییم و از بیاض به سفیدی تعبیر می کنیم، آیا به حسب واقع بین سفیدی و جسم رابطه ای برقرار است یا بین سفید و جسم؟

جسم و سفید که تغایر و تعددی ندارند تا این که بینشان نسبتی در کار باشد. مغایرت بین زید و دار و نسبت به نام ظرفیت وجود ندارد. آیا بین جسم و أبیض هم ما می توانیم یک چنین معنایی تصور بکنیم و بگوییم: «الجسم شیء و الأبیض شیء آخر و بینهما ارتباط و نسبه»؟ چه موقع بین جسم و أبیض مغایرتی تحقق دارد تا بگوییم که نسبتی در کار است؟

لذا اگر قضیۀ حملیه را به صورت«الجسم أبیض» یا«زید قائم» مطرح کنید، مسألۀ نسبت به هیچ وجه قابل پیاده شدن نیست. تنها یک مورد باقی می ماند، و آن این است که اگر واقعیت را به صورت «زید له القیام» یا«الجسم له البیاض» مطرح بکنیم که عنوان قیام، عنوان بیاض در محمول شما نقش داشته باشد در این یک مورد به حسب ظاهر نسبت تحقق دارد. موضوعش زید و محمولش کأنه قیام است و بین قیام و زید و بین جسم و بیاض یک نسبت واقعیه تحقق دارد.

خصوصیت قضایای حملیۀ به حمل شایع صناعی قسم دوم

خصوصیت این نوع قضیه(که شما از راه این خصوصیت باید پی به راه حل این مسأله ببرید) این است که تمام قضایا به خلاف قضایای گذشته است، زیرا در تشکیل قضیۀ حملیه، هیچ نیازی به استعمال حرفی از حروف پیدا نمی کردید. ولی در این سنخ از قضایای حملیه نیاز دارید به این که پای حرف را در بین بیاورید، برای این که اگر بگویید: «زید قیام» باطل است، مگر این که به نحو مسامحه و مجاز از قبیل«زید عدل» مسأله را مطرح کنید، اما آن هم مجاز و مسامحه است. اگر بخواهید حقیقتا بگویید: «زید قیام»، باطل است، «الجسم بیاض یکون باطلا»، حتما باید بگویید:

«الجسم له البیاض»، «زید له القیام»، «زید علی السطح»، «زید فی الدار». چون پای حروف لا محاله در این قسم از قضایا مطرح است.

این ما را به مسألۀ دیگری راهنمایی می کند که ان شاء الله تحقیقش را عرض می کنیم، شاید نتیجه این بشود که اگر در این قسم از قضایا نسبتی تحقق دارد، آن نسبت به قضیه ارتباط ندارد، بلکه به یک