سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 471

است؟ یا این که«حقیقه البیع فی اللغه و فی الاصطلاح من جهه الانشائیه امر واحد» ولو این که در خصوصیاتش فرق می کند، در لغت می گوید: مبادلۀ مال، شما کلمۀ مبادله را برمی دارید و جایش «انشاء تملیک عین بمال» قرار می دهید، این اختلاف در خصوصیات، معنایش این نیست که در این جهت هم بینشان اختلافی وجود دارد، بیع به حسب لغت یک معنای انشایی است، و به حسب فقه هم یک معنای انشایی است، در متن ماده عنوان انشائیت اخذ شده است.

اگر عنوان انشائیت اخذ شد، این بیع، وقتی که صورت«باع» مثل«ضرب» پیدا می کند گرچه شما از آن تعبیر به جملۀ خبریه می کنید اما حقیقت این جملۀ خبریه حکایت از انشاء گذشته است، حقیقت این«باع» حکایت از انشای گذشته است، یعنی در حقیقت«باع زید داره» معنایش این است که«صار انشاء البیع متحققا فی السابق»، معنای«باع زید داره» آیا غیر از این معنا است که«صار انشاء البیع متحققا فی السابق؟» این حکایت از همان حقیقت بیعی است که در خود آن حقیقتش، عنوان انشائیت محفوظ است و دخالت دارد، معنای«باع زید داره» مثل«ضرب زید عمرا» نیست که حکایت از زدن می کند، زدن یک وجود حقیقی است؛ «باع زید داره» حکایت می کند از این که یک ماه قبل بین زید و عمرو انشای بیع واقع شد، آن«بعت» گفت و این«قبلت» از دهانش بیرون آمد، پس وقتی که عنوان خبریت پیدا می کند باز معنایش حکایت از انشاء متحقق در ما مضی است.

در«بعت» با توجه به این که در نفس ماده، عنوان انشائیت محفوظ است، هرکجا که مادۀ بیع باشد، انشائیت هست، اما گاهی در مقام اخبار و گاهی در مقام انشاء استعمال می شود. ولو این که ما بین این دو کلمه فرق می گذاریم، اما معنای«بعت» این می شود که، واضع هیئت«ضربت» را وضع کرده که گاهی دلالت بر ما مضی و گاهی دلالت بر حال کند، در آنجایی که ماده اش، مادۀ انشائی است.

همانطور که در فعل مستقبل قائل هستید که«قد یدلّ علی الحال و قد یدلّ علی الاستقبال» بدون این که حالیت و استقبالیت دو معنای متضاد در مستقبل به وجود بیاورد، مستقبل به معنای حال با مستقبل به معنای استقبال از نظر ماهیت معنا هیچ فرقی ندارد، فقط از نظر زمان بینشان فرق است، اینجا هم«یضرب» یعنی«یضرب فی الحال» و آن«سوف یضرب» یعنی«یضرب فی الاستقبال»، اما در معنای«یضرب» بین«یضرب فی الحال» و«یضرب فی الاستقبال» هیچ فرقی نیست، فقط مسألۀ زمان، فارق بین این دو جهت است. با توجه به این که در مادۀ«بعت» معنای انشائی غیرقابل انفکاک از لفظ بیع اخذ شده است، ما نمی توانیم کلمه بیع را«خالیا عن الانشاء» به کار ببریم. فرق بین«بعت» خبری و بین«بعت» انشائی فقط از نظر زمان است، «بعت» خبری«انشاء البیع فیما مضی» است و «بعت» انشائی«انشاء البیع فی الحال» است، فرق فقط به اعتبار ما مضی بودن و حال بودن است.

نتیجۀ قول به عدم فرق بین انشاء و اخبار

ما نتیجه می گیریم که فرق بین«بعت» خبری و بین«بعت» انشائی، ماهوی نیست، این طور نیست