سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 473

فی مقام الاخبار» جای انشاء وجود ندارد، و«قد یستعمل فی مقام الانشاء»، یعید به جای اعد بکار می رود، یغتسل به جای اغتسل بکار می رود، این مشکل را چطور حلّ کنیم؟

در بعت و انکحت حلّ روشن است، اما در اینها چطوری حل بشود؟ راه حلّ این است که استعمال در بعت در مقام اخبار و«فی مقام الانشاء» حقیقی است، اینطور نیست که استعمال بعت در اخبار یا انشاء مجازی باشد، استعمال هر دو حقیقی است و نیاز به وضع دارد، نیاز به نظر واضع و تجویز واضع در لباس وضع دارد، اما در این جمل خبریه مسأله اینطور نیست. اگر کلمۀ یعید را در انشاء وجوب اعاده بکار ببرید، این استعمال حقیقی نیست، کنائی و مجازی است.

اگر گفتیم: «زید کثیر الرماد» و کریم بودن زید را اراده کردیم آیا کلمۀ کثیر الرماد«وضع للدلاله علی الکرامه»؟ کثیر الرماد چه ارتباطی به عنوان کرامت و مفهوم کرامت دارد؟ مصحّح این استعمال این است که«هذا استعمال کنائی» والاّ اینطور نیست که کثیر الرماد دو وضع داشته باشد: یک وضع در معنای مطابقی خودش و یک وضع هم برای معنای کنائی، بحث در استعمالات حقیقیّه است و ما استعمالات حقیقیه مثل بعت و انکحت را حلّ کردیم. اما استعمال در«یعید و یغتسل» و امثال ذلک در مقام انشاء به عنوان استعمال کنائی است، همان مصحّح کلی در باب کنایات، استعمال را تصحیح می کند، نه این که نیاز به تعدد وضع داشته باشد به آن کیفیتی که در استعمالات حقیقیّه ملاحظه می کنید.

(سؤال... و پاسخ استاد): مبادله را معنا کردم«ما معنی المبادله»؟ آیا معنایش این است که کتاب را از کنار بایع بردارند و کنار مشتری بگذارند؟ پول را از کنار مشتری بردارند و کنار بایع بگذارند؟ یا مبادله همین است که شما از آن تعبیر به قرارداد و تملیک و تملّک می کنید؟ لازم نیست که کلمۀ انشاء در معنای لغوی بیع اخذ شده باشد، نفس مبادله معنایش این است.

(سؤال... و پاسخ استاد): آیا مبادله قبض و اقباض است؟ آیا این بیع شرعی ای که شما به بعت و اشتریت انجام می دهید و هیچ قبض و اقباضی هم در آن نیست، اثری ندارد؟ بعت اخباری معنایش این است که«صار الانشاء متحققا فیما مضی».

بحث فی الجمله ای راجع به حقیقت انشاء داریم«ما معنی الانشاء»؟ که ربطی به این بحث ندارد.

ما انشای در مقابل اخبار را بحث می کنیم. کلمۀ انشاء در مقابل اخبار است.

پرسش

1 - فرق انشاء و اخبار را با ذکر مثال بیان کنید.

2 - بعت اخباری و خصوصیت معنای انشائی را توضیح دهید.

3 - نتیجۀ قول به عدم فرق بین انشاء و اخبار چیست؟

4 - توجیه جملات اخباری را به تفصیل بیان کنید.