سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 484

کرده است، می فرماید: این وجود انشایی، علاوه بر این که در مسأله«بیع الغاصب لنفسه» تحقق دارد، در بعضی از مفاهیمی که دارای واقعیت خارجیه و واقعیت ذهنیه هم هست، راه دارد. مثلا در باب طلب می فرماید: طلب یک واقعیت خارجیه دارد که اراده قائمه به نفس است. یک واقعیت ذهنیه دارد که عبارت از تصور مفهوم طلب است. اما وجود انشایی برای مفهوم طلب تحقق دارد، صیغه افعل هم معنایش همین وجود انشایی طلب است. اینطور نیست که وجود انشایی طلب، همیشه مسبوق به ارادۀ قائمه به نفس باشد، گاهی تخلف پیدا می کند. شخصی که صیغه افعل بگوید و در قلبش اراده ندارد که این مأمور به در خارج تحقق پیدا بکند، فرضا مثل اوامری که در باب امتحان صادر می شود، وجود انشایی طلب، از وجود واقعی طلب انفکاک پیدا می کند. در قلب مولی، هیچ وجود واقعی برای طلب، وجود ندارد، اما وجود انشایی طلب که مفاد و معنای صیغه افعل است، تحقق پیدا می کند. پس بنابر بیان مرحوم آخوند(ره)، اشکال اول که به مشهور متوجه بود، و اشکال دوم که کالاشکال بود، کنار می رود. انشاء دایره وسیعی پیدا می کند، هم در باب معاملات انشاء است در آنجا هیچگونه واقعیتی تصور نمی شود ملکیت و زوجیت و امثال اینها، واقعیت ندارند و هم در مسألۀ انشاء مطرح است هم در مثل طلب، و امثال طلب«تمنی»، «ترجی» و امثال ذلک، اینها با این که در جای خودشان واقعیت هستند، ولی از وجود انشایی هم سهم دارند، یعنی: انشاء در رابطه با مفهوم طلب هم می آید.

البته لازمه اش این نیست که هر ماهیتی دارای واقعیت خارجیه و ذهنیه بود، باید طلب سراغ او بیاید! انشاء ماهیت انسان، امر باطل و غیرمعهود و غیرقابل تصور است، اما بعضی از مفاهیم در عین این که واقعیت خارجیه و ذهنیه دارند، این انشاء در آنها راه پیدا می کند.

کلام مرحوم آخوند(ره) و مرحوم محقق کمپانی در حاشیه کفایه، در بحث اتحاد طلب و اراده، را ملاحظه بکنید تا ببینیم کدام یک از اینها باید انتخاب بشود. ان شاء الله.

پرسش

1 - حقیقت انشاء و اقوال در آن را بیان کنید.

2 - نظر مشهور در وعاء اعتبار در انشاء را توضیح دهید.

3 - اشکالات استاد بر نظر مشهور را بیان نمائید.

4 - کلام آخوند(ره) در وجود انشائی چیست؟