سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 497

درس هفتاد و سوم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشکال به مشهور و مرحوم آخوند(ره) در انشاء

در دوران بین قول مشهور و قول محقق خراسانی(ره)، اشکالی به مشهور متوجه بود که در مثل «بیع الغاصب لنفسه»، انشاء نباید تحقق داشته باشد، با این که انشاء تحقق دارد، گرچه اعتبار ملکیت تحقق ندارد. اما اشکال به محقق خراسانی(ره) این بود که لازمۀ کلام ایشان در مورد انشائیات تعدد اعتبار است. عقلا دو مطلب را باید اعتبار کنند: یکی وجود انشایی که ظرف تحققش عالم اعتبار است. یکی ملکیت، یا زوجیت را، که آن هم امر اعتباری است. به نظر می رسید که این تعدد اعتبار، امر بعیدی است درحالیکه لازمۀ کلام مشهور، تعدد اعتبار است، چرا؟

برای این که مشهور می گویند: معنای انشاء، استعمال لفظ در معنا است به داعی این که معنا، در وعاء مناسب خودش تحقق پیدا بکند. «بعت» را بگوید به داعی این که ملکیت در وعاء خودش که از نظر عقلا و شارع عالم اعتبار است، تحقق پیدا بکند. روی این معنا هم ما تعدد اعتبار داریم، چرا؟ برای این که عملی که به نام«بعت» در مقام انشاء تحقق پیدا می کند، چه ارتباطی به اعتبار ملکیت دارد؟ آیا ارتباط تکوینی دارد؟ یعنی: گفتن«بعت» در عالم تکوین این نقش را دارد، که عقلا اعتبار ملکیت می کنند؟ سببیت«بعت» برای اعتبار ملکیت، چه نوعی است؟

آیا همانطور که نار سببیت برای حرارت دارد، «بعت» هم سببیت برای اعتبار دارد؟ که یک نقش