سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 499

همین معنای کلی ابتداء استعمال می کند.

ایشان در اینجا هم می فرماید: یک اسم اشاره مثل«هذا» داریم و یک«ضمیر غایب»، بنام«هو»، و ضمیر مخاطب، «انت، ایاک»، و امثال ذالک، داریم. تمام اینها از نظر معنا یکسان است و معنای همه، کلی است. جزئیت در معنا«بما انه موضوع له یا بما انه مستعمل فیه» دخالت ندارد، «هذا، وضع لکلی المفرد المذکر»، «هو، وضع لکلی المفرد المذکر»، «انت و ایاک وضع لکلی المفرد المذکر» معنای همه یکی است. «المفرد المذکر» را واضع در نظر گرفته لفظ«هو» را برای او وضع کرده است، در مقام استعمال هم در همان استعمال میشود. منتهی خصوصیتی برای جای استعمال اینها ذکر کرده است آنطوریکه در فرق«من و ابتداء» جای استعمال را مشخص کرده، بدون این که موضوع له و مستعمل فیه فرقی بکند، گفته است: گاهی که به صورت اشاره حضوری به مفرد مذکری اشاره می کنی، اینجا کلمه«هذا» را بکار ببر. اما اشاره به معنای«هذا» نیست، جای استعمال است که با المفرد المذکر، متکلم وجود پیدا می کند. اگر به عنوان اشاره به غایب است، کلمه«هو» را بکار ببر، اگر اشاره به مخاطب است، «ایاک» بکار ببر، طبق فرمایش ایشان اشاره و تخاطب ملازم با تشخص هستند، اشارۀ خارجیه به کلی نمی تواند تحقق پیدا بکند، نه اشاره حضوری، و نه اشاره به صورت غایب، مخاطب هم بصورت کلی معنا ندارد، کل را می تواند مخاطب قرار بدهد، اما کلی، قابل این نیست که مخاطب واقع بشود، مگر به صورت مجاز، گاهی ماه و خورشید را مخاطب خودش قرار می دهد، لکن آنها خطاب های غیرحقیقی است.

تشخص در اشاره و تخاطب

می فرماید: اشاره و تخاطب مستدعی و ملازم با تشخّص هستند، اما این تشخص در معنا و مستعمل فیه راه ندارد، برای این که خود اشاره اصلا در معنا نقش ندارد، اشاره به عنوان موقعیت استعمال و مکان استعمال مطرح است، والاّ در معنا نه اشاره و نه تخاطب دخالت ندارد. پس اشاره و تخاطب«یستدعیان التشخص»، اما نه به این نحو که تشخص داخل در معنای مستعمل فیه بشود، برای این که اشاره داخل در معنا نیست، معنا«المفرد المذکر» است، «لیس الا» همان طوریکه در باب حروف و اسماء لحاظ آلیت و استقلالیت دخالت در معنا نداشت، بلکه برای مشخص کردن جای استعمال بود، مسأله اشاره و تخاطب هم به همین کیفیت است. در نتیجه«هذا وضع للمفرد للمذکر، هو وضع للمفرد المذکر، ایاک و انت وضعا للمفرد المذکر» موضوع له یکسان، جای استعمال از هم جدا است. این بیان ایشان است.

در اینجا اول باید بررسی کنیم، ببینیم این مسأله چطور است؟ بعد اشکال به کلام ایشان را عرض کنیم. این مسأله را همه و خود مرحوم آخوند(ره) هم قبول دارد که کلمه«هذا» برای اشاره حضوری است، نمی خواهیم ادعا کنیم که اشاره، موضوع له«هذا» است. خود عنوان اشاره، از معانی حرفیه