سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 505

برای«کلی المفرد مذکر» است، آیا این مطلب با آنچه نحویین در معنای«هذا» گفته اند، و در مرادفاتش در لغت های دیگر، انسان می فهمد؛ «هذا»، مساوی با المفرد المذکر است؟ این یعنی:

المفرد المذکر، این با المفرد المذکر مثل انسان و حیوان ناطق است؟ همانطوری که اگر مفهوم انسان با حیوان ناطق، تغایر داشته باشد، اما ماهیت انسان و ماهیت حیوان ناطق یکی است، آیا«هذا» با المفرد المذکر این حکم را دارد؟ شما که می گویید: «هذا» برای«المفرد المذکر» وضع شده است، یا «هذا» و«المفرد المذکر» مثل انسان و بشر هستند که حتی در عالم مفهوم هم متحدند، یا لا اقل مثل انسان و حیوان ناطق در عالم ماهیت باید اتحاد داشته باشند. آیا کلمه«هذا» با کلمه«المفرد المذکر» مثل انسان و بشر، یا انسان و حیوان ناطق است؟ آیا در ذهن شما با شنیدن کلمه«هذا»، مفرد مذکر آمده است؟

اینها همه دلیل است که ما نمی توانیم بگوییم: «هذا» معنای عامی دارد که«کلی المفرد المذکر» است، منتهی واضع گفته است: کلمه«هذا» در معنای خودش، همراه با اشاره باشد، اما اشاره در معنای «هذا» نیست. معنای«هذا» نفس«المفرد المذکر» است، بهمان حیث کلیت و عمومیتی که دارد.

لذا بیان محقق خراسانی(ره) خلاف درک و فهم است، واقع مسأله این است که«هذا» لفظی همان اشاره عملیه را دلالت می کند، مفاد و واقعیت و حقیقت اشاره است، نه اشاره به معنای«مفهوم الاشاره»، اشاره واقعی و حقیقی.

اشکالی مطرح است، که روی این بیان، «هذا» معنای حرفی دارد. چیزی که معنای حرفی داشته باشد، صلاحیت ندارد که به عنوان مبتداء واقع بشود.

حرف، صلاحیت برای این معنا ندارد و چیزی که معنای حرفی دارد، هم صلاحیت برای این معنا را ندارد. در تعبیرات، بجای«زید قائم» می توانیم تعبیر کنیم که«هذا قائم»، که یک جمله درست است.

اگر شخصی اشکال کند: «هذا» به معنای اشاره است، اشاره که صلاحیت ندارد، موضوع برای «قائم» واقع بشود، آن که قائم است، مشار الیه قائم است. اگر حرف مرحوم آخوند(ره) را بپذیریم، می توانیم بگوییم: «المفرد المذکر قائم»، قیام وصف برای همان مفرد مذکر است. طبق کلام مرحوم آخوند(ره) «هذا قائم» یک معنای خیلی صحیح خواهد داشت، و هیچ اشکال ادبی هم به او توجه پیدا نمی کند، چون معنای«هذا»، «المفرد المذکر» است، و«المفرد المذکر قائم» می تواند درست باشد؛ ولو این که اشکال دیگری به مرحوم آخوند(ره) در این رابطه هست که«قائم» وصف برای مصداق «المفرد المذکر» است، نه وصف برای«کلی المفرد المذکر»، مرحوم آخوند(ره) نمی گوید«هذا» برای مصداق«المفرد المذکر» وضع شده، بلکه می گوید: برای مفهوم«کلی المفرد المذکر» وضع شده است. پس این«کلی المفرد المذکر» نمی تواند موضوع برای«قائم» قرار گیرد؟ این اشکال خیلی مهم نیست.