سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 509

درس هفتاد و پنجم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشتراک ضمیر غائب با اسم اشاره

در اسماء اشاره، موضوع له، حقیقت و واقعیت اشاره است، اشاره یک معنای حرفی است که قائم به مشیر و مشار الیه است، در باب ضمایر، باید در هرکدام از ضمیر غایب و ضمیر مخاطب و ضمیر متکلم، مستقلا بحث بکنیم. هیچ دلیلی قائم نشده بر این که ضمایر، دارای یک معنای متساوی هستند، یعنی اگر ضمیری دارای معنای حرفی بود، دلیل قائم نشده بر این که همه ضمایر باید دارای معنای حرفی باشند، کما این که اگر یک ضمیری دارای یک معنای اسمی بود هیچ دلیلی قائم نشده بر این که همه ضمایر باید دارای معنای اسمی باشند. ضمایر را مستقلا باید ملاحظه کنیم.

در ضمیر غایب مثل کلمه«هو»، و«هما» و«هم» و«هی» و امثال اینها، ظاهر این است که با اسم اشاره، در معنای اشاره مشترک هستند، همانطوری که اسم اشاره برای حقیقت اشاره وضع شده است، در ضمیر غایب هم، مسأله به همین کیفیت است. منتهی اختلاف در مشار الیه است، «مشار الیه» در اسماء اشاره حاضر است، اما در ضمایر«مشار الیه» غایب است. منتهی در حاضر، بلحاظ حضورش دیگر قید و شرطی ندارد. اشاره به حاضر، یک معنای روشنی است، اما اشارۀ به غایب چگونه است. در اینجا قیدی ذکر کرده اند که مرجع ضمیر«هو» یا عهد ذکری است که در کلام قبلا ذکر شده باشد و یا لا اقل معهودیت ذهنیه داشته باشد، تا صلاحیت اشاره به آن غایب باشد، والاّ اشارۀ