سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 515

درس هفتاد و ششم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

استناد صحت استعمال به ترخیص واضع

مرحوم آخوند(ره) «قدس سره» در کفایه می فرمایند: «صحت استعمال لفظ، فیما یناسب ما وضع له»، یعنی: آیا صحت استعمال در معانی مجازی و غیر ما وضع له، مستند به ترخیص واضع و اجازه واضع است؟ یا فقط موضوع له و استعمالات حقیقیه مربوط به واضع است و در استعمال مجازی مستند به طبع و ذوق عرف است؟ در استعمال مجازی اگر ذوق عرف بود بگوییم: استعمال صحیح است و هرکجا ذوقش مساعد نبود، بگوییم: استعمال صحیح نیست.

می فرمایند: در اینجا دو احتمال وجود دارد:

وجه اول - ارتباط به واضع دارد، نحوه ارتباط استعمال به واضع، به چه صورت است؟ آیا به صورت ترخیص، یا به صورت اجازه است؟ که واضع بگوید: هر لفظی را که من، برای یک معنا وضع می کنم، آن معنا معنای حقیقی و موضوع له است. شما می توانید، در صورتی که یکی از آن علائق بیست و چهارگانه مجاز در(کتاب مطول) وجود داشت، به صورت مجاز، در غیر موضوع له استعمال کنید. مثل جایی که علاقه مشابهت یا سببیت و مسببیت وجود داشته باشد، علاقه حال و محل، جزء و کل وجود داشته باشد. علاقۀ ما یأول که از آن به أول تعبیر می کنند وجود داشته باشد. در حقیقت، ارتباطش به واضع مثلا به صورت ترخیص واضع باشد که بگوید: من به شما اجازه می دهم،