سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 530

طبع کل معنا، دلالت بر جزء می کند. نه این که کل را کنار گذاشتیم و مدلول را عبارت از جزء قرار دادیم. دلالت تضمن این نیست که لفظ مستقیما دلالت بر جزء بکند، تا بگویید: این یک نوع مجاز است و علاقه اش هم علاقۀ کل و جزء است. دلالت تضمن این است که لفظ بر کل دلالت می کند، منتها چون پای کل مطرح است و کل مرکب از اجزاء است، به طبع دلالت کل، دلالت بر جزء هم می کند. پس دلالت تضمن هم هیچ یک از مجازات نیست، دلالت التزام هم همین طور است، برای این که در دلالت التزام معنا این نیست که لفظ مستقیما دلالت بر لازم بکند، مدلول لفظ همان ملزوم است، منتها وقتی ملزوم مدلول واقع شد، به طبع مدلولیت ملزوم، لازم هم مدلول واقع می شود.

پس نه دلالت مطابقه، نه دلالت تضمن، نه دلالت التزام، روی تفسیر مشهور، شامل استعمالات مجازیه نمی شود.

پرسش

1 - علت استعمال مجازی در کلی مجازات چیست؟

2 - علاقۀ مشابهت را با ذکر مثال توضیح دهید.

3 - لزوم توجه به ارادۀ جدی را بیان کنید.

4 - فرق کلام مرحوم مسجد شاهی با سکاکی در چیست؟

5 - مؤید استاد برای کلام مرحوم مسجد شاهی را بیان کنید.