سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 531

درس هفتاد و نهم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

معانی در استعمالات حقیقیّه و استعمالات مجازیه

مرحوم آخوند(ره) در دنبال بحث حقیقت و مجاز، بحثی را مطرح می فرماید که بطور کلی از استعمال لفظ در معنا خارج است. تاکنون بحث به این صورت بود که معنای مستعمل فیه آیا در استعمالات حقیقیّه و مجازیّه یکسان است یا فرق می کند؟ در استعمالات حقیقیّه معنای مستعمل فیه، معنای موضوع له است، اما در استعمالات مجازیه بنابر عقیدۀ مشهور، معنای غیر موضوع له است. پس حقیقت و مجاز هر دو در این جهت، مشترک بودند که معنایی به عنوان مستعمل فیه در آنها مطرح است، منتها آیا در تمامی موارد موضوع له یا در خصوص استعمالات حقیقیه است و در استعمالات مجازیه، معنی غیر موضوع له است؟

ما عنوان سومی داریم که در اطلاق لفظ، معنای کلی مطرح نیست، بلکه همان لفظ اراده شده است، همان لفظ مقصود متکلم است و صحبت از معنا به هیچ وجه مطرح نیست.

مرحوم آخوند(ره) اطلاقات را به چهار قسم تقسیم می کند. در دو مقام باید بحث کرد. یک مقام این است که نفس این تعبیرات و اطلاقات، آیا صحیح است یا اصولا باطل و غلط است؟ بعد از صحت اطلاقات، بحث می کنیم که آیا در اینجا عنوان استعمال تحقق دارد یا تحقق ندارد؟ هر مبنایی را که در معانی مجازیه اختیار کنیم، ربطی به این اطلاقات ندارد، برای این که تمام مبانی، در معنای