سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 538

درس هشتادم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اقسام چهارگانه در اطلاق و ارادۀ لفظ

در اطلاق و ارادۀ لفظ، چهار قسم تصویر می شود: یکی این که لفظ را اطلاق کنند و نوعش را اراده کنند. دیگر این که لفظ را اطلاق کنند و صنف را اراده کنند. سوم این که لفظ را اطلاق کنند و فرد دیگری را اراده کنند. چهارم این که لفظ را اطلاق کنند و شخص خود همین لفظ مراد باشد، که«تحقق و صدر من اللافظ» عرض کردیم که در دو مقام بحث است.

یک مقام: بحث در این است که آیا چنین اطلاقی صحیح ام لا؟ آیا باید جزء اطلاقات صحیحه، قلمداد بشود، یا این که این گونه تعبیرات محکوم به بطلان است؟ مقام دوم: این است که اگر صحت این اطلاقات به اثبات رسید، آیا عنوان استعمال و دلالت در اینها تحقق دارد یا ندارد؟ یا بین اقسام اربعه، تفصیل در کار است؟ در مقام اول عرض کردیم که آن سه قسم اول از نظر صحت، قابل مناقشه نیست و کسی هم ظاهرا مناقشه نکرده است.

اما قسم چهارم مورد اشکال صاحب فصول واقع شده است. اشکال ایشان این است که اولا مثالی که مرحوم آخوند(ره) زدند، قابل تصحیح است. مثال این است که بگوییم: «زید لفظ» و از این زیدی که موضوع قرار داده شده، شخص همین زید را اراده کنیم، دیگر به نوع و صنف کاری نداشته باشیم.

مثال دیگری که تمحضّ در قسم رابع داشته باشد، این است: اگر استادی به شاگردانش بگوید که هر