سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 540

مراد است«یکون مدلولا» پس حیث دال بودن، غیر از حیث مدلول بودن است، اعتبار دال بودن غیر از اعتبار مدلول بودن است و ما همین مغایرت اعتباری را، در باب تعدد دال و مدلول کافی می دانیم.

اما روی فرض دوم که بگوییم: دلالتی در کار نیست. گفتید: قضیۀ محکیه با قضیۀ لفظیه، تطابق پیدا نمی کند. قضیۀ لفظیه سه جزء دارد ولی قضیۀ محکیه دو جزء دارد. می گوییم: چنین نیست، زید، هم در قضیۀ لفظیه و هم در قضیۀ محکیه موضوع است. شما می خواهید که دو قضیه از نظر ترکّب «من ثلاثه اجزاء» مثل هم باشند. ما می گوییم: هر دو سه جزء دارد، منتها فرق این، با قضایای دیگر، آن هم به لحاظ محمول این شده که«زید»، هم در قضیۀ لفظیه موضوعیت دارد و هم در قضیۀ محکیه موضوع است، چون محمولش لفظی است، چه مانعی دارد که در هر دو قضیه نفس همین زید موضوع باشد؟ آیا دلیل دارید بر این که قضیۀ محکیه و معقوله با قضیۀ لفظیه نمی تواند در یک جزء مشترک باشد؟ وقتی اکثر قضایا را می بینید، قضیۀ لفظیه موضوع و محمولش، غیر از قضیۀ محکیه است، اما در اینجا موضوعش مشترک بین قضیۀ لفظیه و محکیه است. پس زید هم در قضیۀ لفظیه و هم در قضیۀ محکیه به عنوان موضوع مطرح است و اشکالی در این رابطه ما نمی بینیم.

جواب مرحوم آخوند(ره) از صاحب فصول

بیان مرحوم آخوند(ره)، در جواب از اشکال صاحب فصول خوب است، لکن با توجه به آن نکته ای که اشاره کردیم، نیازی به این حرفها نیست، ما در مقام اول بحث می کنیم. مقام اول این است که این اطلاق و تعبیر آیا صحیح است یا نه؟ اما این که اسم این تعبیر استعمال یا دلالت است، در این مقام کاری نداریم. لذا به صاحب فصول می گوییم که اینجا نباید صحبت از وجود دلالت یا عدم آن کرد چون از مقسم خارج است و دلالت همان استعمال است. وقتی که محل نزاع تمحّض در این معنا پیدا کرد، ما دلیل بر صحت اطلاق داریم.

(سؤال و پاسخ استاد): بحث در امکان به آن معنا نبود.

گاهی از اوقات، راه منحصر به این نوع از اطلاق است و غیر از آن راهی ندارد، در خارج هم این راه وقوع دارد. عرض کردم، اگر استادی به شاگردانش گفت: هر کدامتان یک لفظی را بگویید. یکی از شاگردها گفت: «زید لفظی» شاگرد غیر از این، چطور تعبیر کند؟ بگوید: استاد! این سؤالی که طرح کردی غلط است. چرا غلط است؟ وقتی شاگرد گفت: «زید لفظی» اگر«زید لفظی» به قول شما غیر ممکن است، چطور اینجا تعبیر کند؟ پس راه منحصر به این است.

اگر شاگرد در جواب بگوید: «زید» آیا این هم کفایت می کند؟ قبول داریم که این هم کفایت می کند، ولی همین«زید» یک خبر محذوف دارد، همین«لفظی» خبر محذوفش است ولو این که در کلام هم تعبیر به«لفظی» نکند، برای این که وقتی استاد می گوید که لفظ تو چیست؟ اگر گفت: «زید» معنایش این است یعنی«زید لفظی» حالا می خواهد تکلّم به این«لفظی» بکند یا تکلم به این«لفظی»