سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 544

درس هشتاد و یکم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

مراد از استعمال و مغایرت اعتباری

اشاره

اگر لفظی را اطلاق کنیم و شخص همان لفظ را اراده کنیم که در قسم چهارم بود، آیا عنوان استعمال و دلالت در اینجا تحقق دارد یا ندارد؟ استعمال، عبارت از این بود که لفظ را بگویند و از این لفظ یک صورت ذهنیه برای مخاطب حاصل شود و از این صورت ذهنیه، انتقال به شیء و معنائی دیگر پیدا بکند. در ما نحن فیه، مقصود متکلم همین است که این صورت ذهنیه برای مستمع و سامع حاصل بشود، دیگر انتقال از این صورت به شیء دیگر مطرح نیست. این بیان مرحوم آخوند(ره) را، راجع به مغایرت اعتباری بین دال و مدلول می شود پیاده کنیم، و اسمش را دلالت و استعمال بگذاریم، مغایرت اعتباری به این کیفیت که زید، «بما انه لفظ صادر عن المتکلم دال و بما ان شخصه و نفسه مراد مدلول» عرض کردیم که این بیان ایشان هم تمام نیست، برای این که عبارت ایشان به این معنا دلالت دارد، که«بما انه لفظ صادر عن المتکلم دال،» این صدور از متکلم، در مقام دلالت نقشی ندارد، صدور از متکلم و تحقق از متکلم، ربطی به مقام دلالت ندارد. دلالت وصف برای خود لفظ است و لفظ هم برای این وضع شده یا برای جهت دیگری که در آن دلالت تحقق دارد و در حقیقت مرحلۀ دلالت، قبل از مرحلۀ صدور عن المتکلم است. به عبارت دیگر: در موارد دیگر هم اینطور است، وقتی که اسد از متکلم صادر می شود، شما بخواهید مقام دلالت را توضیح بدهید، می گویید: