سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 548

طور مسلم در اینجا تحقق دارد.

عنوان استعمال در قسم دوم و سوم

این قسم سوم بود. اما قسم دوم و اول چطور است که لفظ را اطلاق کند و ارادۀ نوع یا صنف کند، این دو قسم، یک حکم دارد. اگر عنوان استعمال تحقق داشته باشد در هر دو تحقق دارد، اگر هم تحقق نداشته باشد، در هیچ کدامش تحقق ندارد، دیگر بین این دو قسم هیچ تفصیل معنا ندارد. آیا در این دو عنوان استعمال هست یا نه؟ اینجا اول لازم است که ما نظری به کلام مرحوم آخوند(ره) داشته باشیم، چون ذیل کلام ایشان مورد اشکال واقع شده است. عبارت کفایه مفاد و مدلولش چیست؟ ما مجبور هستیم که نظریۀ ایشان را، اولا با آن چه که دقت در عبارت ایشان اقتضا می کند، عرض کنیم، بعد ببینیم که در این رابطه چه باید گفت. ایشان اول دو احتمال می دهند، یک احتمال این که استعمال تحقق نداشته باشد، یک احتمال این که استعمال تحقق داشته باشد نوع و صنف هم یکی است. ما مثال به نوع می زنیم، نوع و صنف یکی است. یک احتمال این که استعمال تحقق نداشته باشد، به این کیفیت که بگوییم: وقتی که می گوید: «زید لفظ» مقصودش این است که نوع زید، هرکجا کلمۀ زید مطرح بشود، چه به عنوان فاعلیت، چه به عنوان مبتداء و چه سایر عناوینی که ممکن است لفظ زید آن عناوین را پیدا بکند، هرکجا با این کلمه برخورد کردید، «هذا لفظ»، می فرمایند: عنوان عدم استعمال به این صورت است که ما بگوییم: این متکلمی که می گوید: «زید لفظ» ولو این که کلمۀ زید را به کار برده است، و صدورش از متکلم یک شخصیت و یک فردیتی به او می دهد. اما این در مقام حمل محمول لفظ، کاری به این شخصیت ندارد، کاری به این حیث صدورش از خودش ندارد. این زید را«بما انه فرد من نوع، لفظ زید بما انه مصداق من مصادیق نوع لفظ زید» موضوع برای لفظ قرار می دهد، و اگر بخواهیم در رابطۀ با استعمالات در معانی تنظیری داشته باشیم، این است، یک وقت شما می گویید: «الانسان متعجب»، تعجب عارض انسان است. موضوع برای تعجب ماهیت انسان است، اما یک وقت می گویید: «زید متعجب»، از شما می پرسند که این«متعجب» را که شما حمل بر زید کردید، زید که خصوصیتی ندارد برای موضوعیت برای متعجب. شما در جواب می گویید: نه من خصوصیتی برای زید قائل نیستم، من زید را«بما انه فرد من افراد الانسان» موضوع برای «متعجب» قرار دادم، اگر اینطوری شد«زید متعجب» معنایش این است که موضوع دیگر شخص زید نیست، اینطور نیست که زید در برابر عمرو موضوع باشد، در برابر سایر افراد انسان موضوع باشد، زید به عنوان انه فرد، موضوع برای متعجب است. اگر به این عنوان شد عمرو هم داخل در این قضیه است، بکر هم داخل در این قضیه است، و هکذا سایر افراد انسان، در«زید لفظ» هم ممکن است مسأله به این کیفیت باشد، این زیدی را که موضوع برای لفظ این متکلم قرار می دهد برای خصوصیت اضافۀ صدورش از خود این متکلم، هیچ حسابی قائل نیست. اصلا این خصوصیت را