سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 549

کنار می گذارد. در حقیقت اینطوری می گوید: «زید لا بما ان له خصوصیه و له اضافه الیه»، بلکه به عنوان طبیعی، به عنوان کلی و به عنوان نوع لفظ، اگر این جوری قضیۀ«زید لفظ» در اطلاق نوع تشکیل داده شد، دیگر«لیس باستعمال»، چه چیزی را در چه استعمال کرده است؟ شما اگر بگویید:

لفظ زید و شخص زید را در نوع استعمال کرده، می گوییم: برای شخص خصوصیتی ندیده این کأنّ یک مقراضی برداشته و خصوصیت اضافه اش را به خودش و صدورش را از خودش مقراض کرده، و موضوع برای محمول قرار داده است. اگر این جور باشد«هذا لیس باستعمال» و لذا در یک احتمال ایشان می فرمایند: استعمال تحقق پیدا نمی کند. اما در احتمال دوم این که بگوییم: نه رسما استعمال در کار است، برای این که شخص زید در نوع استعمال شده است، شما می خواهید مستعمل و مستعمل فیه تعدد و تغایر داشته باشد، اینجا خصوصیت مستعمل، ملحوظ است، و خصوصیت زید، «بما انه صادر عنکم» به عنوان مستعمل ملاحظه شده، منتها این خاص را شما در طبیعی استعمال کردید، این خاص را در کلی استعمال کردید. پس مستعمل شما خاص است، لکن مستعمل فیه شما نوع است، مستعمل فیه شما کلی و طبیعی است و همین مقدار از باب تنظیر است، مثل این که شما لفظ زید را در طبیعی و کلی انسان استعمال کنید، چطور آنجا مغایرت بین مستعمل و مستعمل فیه تحقق دارد اینجا هم شبیه او مغایرت تحقق دارد.

بعد ایشان یک بالجملۀ دارند، که اشکال در کلام مرحوم آخوند(ره)، از نظر مرادشان، در رابطۀ با این بالجمله به بعد است که ایشان در این عبارت چه چیزی را می خواهند مطرح بکنند؟ در این عبارت دقت بکنید، تا بعد من آنچه را که دقت خودم اقتضا کرده است، عرض کنم، بعد هم ببینیم که آیا در این دو قسم تحقیق این است که استعمال هست یا نه؟

پرسش

1 - مراد از استعمال و مغایرت اعتباری را توضیح دهید.

2 - مناقشۀ مرحوم بروجردی(قده) و جواب استاد به ایشان را بیان کنید.

3 - بیان مرحوم آخوند(ره) در عنوان استعمال در قسم دوم و سوم چیست؟