سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 550

درس هشتاد و دوم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

احتمالات مرحوم آخوند(ره) در صنف و نوع

مرحوم آخوند(ره) در این دو قسم اول که یکی اطلاق اللفظ و اراده النوع است و دیگری اطلاق الفظ و اراده الصنف است، دو احتمال ذکر می کنند: یکی این که استعمال در هر دو صورت تحقق داشته باشد و دیگر این که استعمال تحقق پیدا نکند. ایشان برای هرکدام، وجهی ذکر می کنند که دیروز عرض کردیم. در(بالجمله) که تقریبا به منزلۀ نتیجه گیری فرمایشات ایشان است، می فرمایند: در هرکدام از این اطلاقها چه نوع و صنف ما دو صورت می توانیم تصویر کنیم و دو نحو اطلاق می توانیم در هرکدام از دو صورت تصویر بکنیم، یعنی: در حقیقت اینطور نیست که به طور کلی بگوییم: استعمال است و یا به طور کلی بگوییم: استعمال نیست، بلکه«اطلاق الفظ و اراده النوع» دو صورت دارد:

در یک صورتش استعمال تحقق دارد و در یک صورتش استعمال تحقق ندارد.

صورتی که استعمال تحقق دارد، آنجایی است که ایشان تشبیه می کنند و می فرماید: اگر نحوۀ اطلاق لفظ و اراده النوع، مثل نحوۀ اطلاق الفظ و اراده فرد آخر شد، یا مثل آن نوع بود، بلا اشکال استعمال تحقق دارد. مثل آن طوری که گفتیم: مستعمل یک خصوصیت دارد، مستعمل فیه خصوصیت دیگر دارد. مستعمل فیه لفظ زید صادره از متکلمی است که از در وارد می شود، در مثال