سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 557

درس هشتاد و سوم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

موضوع له الفاظ و نقش اراده

آیا موضوع له الفاظ چه در مثل اسماء اجناس که وضعشان عام و موضوع له آنها عام است و چه در باب اعلام شخصیه که وضعشان خاص و موضوع له آنها خاص است و چه در باب الفاظی که وضعشان عام و موضوع له آنها خاص است، علی فرض الامکان، ذوات معانی و نفس المعانی است بدون اضافه ای یا این که یک عنوانی زائد بر تمام معانی در همۀ اینها مشترکا مدخلیت دارد؟ یا به صورت جزئیت و یا به صورت قیدیت و شرطیت، آیا عنوان مراد بودن و تعلق اراده به این معانی و وجود اراده همراه این معانی، نقشی در موضوع له الفاظ دارد، شرطا او شطرا، یا این که نقشی ندارد؟

از بعضی حکایت شده که قائل هستند به این که اراده، مدخلیت دارد. زید یعنی این موجود خارجی نه تنها به شرط این که مراد باشد، متعلق اراده قرار گرفته باشد، انسان یعنی حیوان الناطق با اضافۀ مراد بودن و تعلق اراده به حیوان الناطق، پس عنوان اراده برحسب نظر این بعض در تمامی موضوع له آنها مدخلیت دارد. قبل از آنکه ما ادلۀ طرفین را ذکر کنیم، راجع به تحقیق محل نزاع، و این که کدام اراده در موضوع له مورد نفی و اثبات واقع شده است؟ می گوئیم: چهار نوع اراده داریم: یکی ماهیت اراده و مفهوم اراده یعنی: همان که کلمۀ اراده در آن وضع شده، و کلمۀ اراده در مقابل او قرار گرفته است. اراده مثل انسان یکی از اسماء اجناس است، معنای آن ماهیت کلیه است، که در باب