سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 564

درس هشتاد و چهارم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

دخالت اراده و مراد متکلم در هدف غائی وضع

دلیل تبادر را که دیروز نسبت به مرحوم آخوند(ره) دادیم در کلام دیگری بود، نه کلام ایشان و آن دو دلیل دیگر مال مرحوم آخوند(ره) بود.

کسانی که مسألۀ اراده را در معانی الفاظ به صورت جزئیت یا شرطیت مطرح می کنند، بهترین دلیلشان همان دلیلی بود که دیروز عرض کردیم. خود آن هم یک دلیل مستقلی بود و ارتباط به کلام علمین(شیخ الرئیس و محقق طوسی) نداشت، کلام علمین بعدا مطرح می شود.

در آن دلیل روی دو مطلب تکیه شده بود: یکی این که علت غائی وضع در رابطۀ با اراده است، هدف واضع از وضع لفظ برای معنا، این است که متکلم بتواند به وسیلۀ لفظ، مراد خودش را بیان کند و تفهیم و تفهّم به سهولت تحقق پیدا بکند. اراده و مراد بودن، در هدف غائی وضع دخالت دارد والاّ اگر این دخالت کنار برود دیگر دلیل تمامی نمی باشد. آیا واقعا مسأله اینطور است، که هدف غائی وضع در رابطۀ با اراده و مراد متکلم است؟ یا این که مسألۀ وضع، به آن صورتی که ما در تعریف وضع ذکر کردیم: عبارت از این معناست که بین لفظ و معنا یک علقۀ اعتباریه و یک علقۀ جعلیه ای تحقق پیدا بکند؟ بعد از آنکه ارتباط ذاتی و ارتباط تکوینی بین الفاظ و معانی وجود ندارد اصلا، و اصولا مقوله هایشان هم مختلف است، مقولۀ لفظ غیر از مقولۀ معناست. واضع این نقش را داشته که بین