سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 568

ندارد، شرطش همان وضع است. لفظ وقتی برای معنا وضع شد، همین در دلالت تصوریه کفایت می کند. تا شما لفظ را شنیدید معنا در ذهنتان می آید این مربوط به وضع است فقط. اما در دلالت تصدیقیه می گویید: این معنای موضوع له مراد متکلم هم هست، این دیگر ارتباط به وضع ندارد، تابع اراده است. در کجا می توانید بگویید: این معنای موضوع له، متعلق ارادۀ متکلم است؟ در آنجایی که متکلم اراده کرده باشد. و لذا ایشان می فرماید: در دلالت تصدیقیه یک شرطی را ذکر کردند که در دلالت تصوریه ذکر نکردند. در دلالت تصدیقیه گفتند: شما باید احراز کرده باشید که این متکلمی که از در وارد می شود، و کلمۀ زید را القاء می کند، در مقام بیان مرادش است، این را باید قبلا احراز کرده باشید. اگر اینطور شد، مطلبی را که علمین گفتند همه در حقیقت همین را می گویند: چرا؟ برای این که اگر ما بخواهیم گردن متکلم بگذاریم بگوییم: این معنای زید مراد شماست، البته فرع این است که متکلم اراده کرده باشد، اگر متکلمی گفت: من هیچ اراده نکردم، باز هم دلالت تصدیقیه است، باز هم گردن متکلم می گذاریم که شما معنای زید را از این لفظ اراده کردی؟ یا جای این دلالت تصدیقیه وجود دارد که مسألۀ اراده مطرح باشد؟

نتیجه این می شود که بحث ما در باب دلالت الفاظ بر معانی و این که آیا قید اراده دخالت دارد یا نه؟ بحث در دلالت تصوریه است، می خواهیم ببینیم مراد و ارادۀ حقیقیه، آیا جزء معنای موضوع له هست که ما با شنیدن لفظ زید اراده را هم در کار بیاوریم یا نه؟ پس اصل بحث ما مربوط به دلالت تصوریه است، اما کلامی که علمین، این دو بزرگوار فرمودند، مربوط به دلالت تصدیقیه است و معنا ندارد کسی حرفی را که مربوط به دلالت تصدیقیه است در باب دلالت تصوریه از آن استفاده بکند.

این خلاصۀ جوابی که مرحوم آخوند(ره) با استفادۀ از کلام اینها ذکر می کند. ببینیم آیا جواب مرحوم آخوند(ره) تمام است یا این که در جواب ایشان مناقشه هست؟

بحث اخلاقی: خصوصیات شیعیان

حدیثی را به عنوان تیمن و تبرک عرض می کنم: در کتاب اصول کافی معرب در باب ایمان و کفر صفحۀ 183 «مفضل قال: قال: ابو عبد الله(علیه السلام) ایاک و السفل و إنّما شیعه علی من عف بطنه و فرجه و اشتد جهاده و عمل لخالق و رجاء ثوابه و خاف عقابه فاذا رأیت اولئک فاولئک شیعه جعفر.» مفضل ظاهرا همان مفضلی است که مسائل توحیدیه را از امام صادق(علیه السلام) نقل کرده که به نام توحید مفضل، هم عربی و هم ترجمه اش در دسترس هست، یعنی: در حقیقت کسی بوده که در بین راویان شخصیت این چنینی داشته است، تمام مسائل توحیدیه ای که قابل استفادۀ برای تودۀ مردم بوده، راویش ایشان است، می گوید: امام صادق(علیه السلام) به من فرمود: ایاک و السفل، از این اشخاص پست و از این اشخاصی که از نظر فکری در درجات پایین قرار گرفته اند، و یا از نظر عملی در مراتب پایین هستند، از اینها بپرهیز و برو با آنهایی که شیعۀ علی هستند، ارتباط پیدا کن. آن وقت مشخصاتی برای