سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 569

شیعۀ علی نقل می کند، و در آخر هم از این شیعۀ علی، به شیعۀ جعفر تعبیر می فرماید. شروع با«انما شیعه علی» است آخرش اولئک شیعه جعفر است یعنی: این دو یکی هستند، فرقی بین این دو وجود ندارد. آن هم با کلمۀ إنّما که دلالت بر حصر می کند.

واقعا گاهی از اوقات انسان با یک روایاتی برخورد می کند، خودم را عرض می کنم، می بیند که انسان واجد آن شرایط و خصوصیات نیست، چه بسا پیش خودش فکر می کند، ای کاش این روایت را نمی دیدیم، در همان حال جهل و ناآگاهی خودمان باقی می ماندیم. ولی بالاخره چاره ای نیست حقایق در لسان أئمه(علیه السلام) بدون هیچ گونه اخفائی و حجابی مطرح شده، باید هم چنین باشد. حقایق مخصوصا از نظر زعمای قوم، هیچ وقت در هر رابطه ای نباید پشت پرده قرار بگیرد، برای این که اینها با کسی حساب خورده ای نداشتند نه عنایت بی جهت به کسی داشتند، و نه بغض بی جهت به کسی داشتند. هدفشان هدایت جامعه بوده، ارشاد توده های مردم، آن هم الی یوم القیامه. لذا می بینید که امام بزرگوار(مد ظله) همۀ مطالب را در اختیار مردم می گذارد، و در خیلی از جاها هم هیچ حیثیت کسی را رعایت نمی کند و نباید هم رعایت کند، مسائل باید همانطوری که هست در اختیار قرار بگیرد، هیچ گونه پرده پوشی نشود. امام برای شیعۀ علی یک مزایایی را ذکر می کنند، آن هم با کلمۀ إنّما که این کلمۀ إنّما کمر انسان را خورد می کند، إنّما شیعه علی، آن کسی است که واجد این اوصاف باشد. اولین وصف، «عفّ بطنه و فرجه»، انسان در رابطۀ با لذایذ آشامیدنی و أکلی و غرایز جنسی حالت عفاف داشته باشد، بتواند خودش را کنترل بکند، بتواند اگر یک غذایی ولو در کمال لذت است، اگر از راه غیر صحیح به دست آمده، انسان از او بگذرد، بتواند از لذایذ و غرایز جنسی غیر مشروع اجتناب کند. بالاخره انسان اگر بخواهد به مقام برسد، باید تمام غرایز در کنترل او باشد، این که صریح قرآن کریم هم است، «و اما من خاف مقام ربه و نهی النفس عن الهواء» ما استفاده می کنیم که نسبت بین انسان و نفس، نسبت آمریت و مأموریت است، نسبت نهی کننده و آن کسی است که طرف نهی قرار می گیرد، یعنی: علوّ در آن اعتبار دارد. انسان باید نسبت به نفس خودش دارای علوّ باشد، یعنی: نفس در کنترل او باشد، نه انسان در کنترل نفس، و البته این یک مسألۀ مشکلی است، اما برای پیمودن راه کمال و سعادت، باید انسان مشکلات را تحمل بکند، چاره ای جز این نیست. لذا عفّ بطنه و فرجه، این یکی از خصوصیات شیعان علی است، سومی هم که کمرشکن است، «و اشتد جهاده» چون که در خود جهاد هم مشقت هست.

پرسش:

1 - کیفیت دخالت اراده و مراد متکلم در هدف غائی وضع را بیان کنید.

2 - نظر استاد در باب دخالت اراده در وضع را شرح دهید.

3 - بیان صاحب معالم و صاحب قوانین در دخالت قید در موضوع له چیست؟

4 - کلام علمین: شیخ الرئیس و محقق طوسی خواجه نصیر الدین را توضیح دهید.