سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 570

درس هشتاد و پنجم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

کلام محقق طوسی و شیخ الرئیس و توجیه مرحوم آخوند(ره)

کلامی را که علمین محقق طوسی و شیخ الرئیس(علیهما الرحمه) فرموده اند که«الدلاله تابعه للاراده» مورد استدلال و یا لا اقل به عنوان تأیید برای آنهایی که اراده را در معانی الفاظ، به عنوان موضوع له، دخالت می دهند، جزئا أو شرطا، قرار گرفت، لکن مرحوم آخوند(ره) در کفایه فرمودند که این دلالتی که در کلام علمین مطرح است، دلالت تصدیقیه است و ما بحثمان در دلالت تصوریه است و دلالت تصوریه را اینطور معنا کردند، یعنی به مجرد سماع لفظ، آن معنایی که انتقال به ذهن پیدا می کند و در ذهن سامع منتقش می شود. این را مدلول تصوری می گویند. مدلول تصدیقی، تصدیق به این است که همین معنای انتقالی و همین معنایی که خطور به ذهن کرده، مراد متکلم است، متعلق ارادۀ متکلم است. فرمودند که کلام علمین ناظر به دلالت تصدیقیه است و ما هم این حرف را می پذیریم، یعنی همه کأنّ باید قبول بکنند که اگر بخواهد لفظ دلالت داشته باشد بر این که مدلولش مراد متکلم است پس باید اراده ای تحقق داشته باشد، لا محاله وجود اراده دخالت دارد. اما بحث در دلالت تصوریه است نه دلالت تصدیقی.

این کلام مرحوم آخوند(ره) مورد اعتراض بزرگان قرار گرفته است، هم سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(مد ظله العالی) و هم بزرگان دیگر، به ایشان اعتراض کرده اند که اگر ما دلالت در کلام علمین را