سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 598

درس هشتاد و نهم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

مراد از عدم صحت سلب

اشاره

یکی از علائم حقیقت، عدم صحت سلب، یا به تعبیر دیگر: صحت الحمل است، و در مقابل، علامت مجاز، صحه السلب است. یعنی این که در جانب حقیقت، یک قضیۀ حملیۀ موجبه و در جانب مجاز، یک قضیۀ سالبۀ حملیه مثلا تشکیل بشود. مرحوم آخوند(ره) می فرمایند: این قضیۀ حملیه ای که تشکیل می شود اگر حملش، حمل اوّلی ذاتی باشد، که ملاک در حمل اولی ذاتی، اتحاد مفهومی است و یا مثلا با توسعه ای که ما قبلا عرض کردیم اتحاد ماهوی هم قضیه را حملیۀ به حمل اولی ذاتی می کند. اگر این نوع قضیۀ حملیه تشکیل بشود، نتیجۀ این قضیۀ حملیه این است که ما عینا خود معنای حقیقی را به دست می آوریم. مثلا اگر ما شک داشته باشیم که آیا تراب خالص معنای صعید است یا نه؟ اگر فرضا یک قضیۀ حملیه ای به این کیفیت ترتیب دادیم که«التراب الخالص صعید» و فرض کردیم که حملش، حمل اوّلی ذاتی است، یعنی در ماهیت و در حقیقت، متحد هستند، این نوع تشکیل قضیۀ حملیه ما را به خود حقیقت می رساند، یعنی می فهمیم که معنای صعید، تراب خالص است و صعید، مساوق با همین معناست. اما اگر قضیۀ حملیه به نحو حمل شایع صناعی باشد که ملاک حمل شایع صناعی، اتحاد در وجود است، اگر یک چنین قضیه ای تشکیل بشود این قضیۀ حملیه هم نتیجه دارد، اما نتیجه اش این نیست که ما را به خود حقیقت برساند.