سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 600

است، شما می گویید: بین این موضوع و محمول هو هویّت تحقق ندارد، دیگر جای سؤال نیست که چه نوع هو هویت تحقق ندارد؟ اگر یک نوع هو هویت هم تحقق داشته باشد این حرف شما کذب و دروغ است. شما اگر گفتید: بین این موضوع و محمول اتحاد و هو هویّت تحقق ندارد معنایش این است که یعنی هیچ نوع اتحادی، هیچ نوع هو هویّتی. معنای این عبارت یک چنین معنایی است. سلب وقتی که تعلق به اتحاد و هو هویت پیدا می کند معنایش این است که هیچ اتحاد و هو هویّتی مطرح نیست. لذا جای سؤال هم نیست، و اگر شما بگویید که مقصود من هو هویّت ماهوی بوده، نه هو هویت وجودی. می گویند: شما دروغ گفتید، از اول اصلا حرف شما حرف کذبی بوده است. شما نمی توانید به صورت اطلاق این معنا را مطرح بکنید که هو هویت نیست، و مرادتان این باشد که یعنی هو هویت«فی العالم الماهیه»، یا«فی عالم الوجود». لذا ظاهر این است که در قضیۀ حملیۀ موجبه تنوع وجود دارد، و قضیۀ سالبه تنوع ندارد، سالبه، سلب الاتحاد است، سلب هو هویت است.

والاّ اگر ما بخواهیم در قضایای سالبه هم«طابق النعل بالنعل» مثل قضایای موجبۀ حملیه تنوعی قائل بشویم لازمۀ این حرف این است که هم«زید انسان» و هم«زید لیس بانسان» درست باشند. برای این که«زید انسان» هو هویت وجودی را اثبات می کند. شما بگویید: ما در«زید لیس بانسان» می خواهیم هو هویت ماهوی را نفی بکنیم، بین این دوتا منافاتی نیست. شیئی با شیئی دیگر هو هویت وجودی دارد، اما هو هویت ماهوی ندارد. پس هم قضیۀ«زید انسان» و هم قضیۀ«زید لیس بانسان» قضیۀ صادقه است.

بیان مرحوم آیه الله بروجردی(قده) در شرط نهم در تناقض

لذا سیدنا الاستاذ مرحوم بروجردی(اعلی اللّه مقامه الشریف) می فرمودند که بعضی از منطقیین می گویند که در مسألۀ تناقض، آن هشت وحدت کفایت نمی کند. وحدت موضوع و محمول و زمان و امثال ذلک، اینها کفایت نمی کند در تحقق تناقض، یک وحدت نهمی هم شرط است، آن وحدت نهم عبارت از وحدت حمل است. یعنی این که متناقضین، نوع حملشان واحد باشد، یکی حمل اولی ذاتی و یکی حمل شایع صناعی نباشد. روی همین مبنا این مسأله را اختیار کرده اند، اینها در ذهنشان آمده که در قضایای سالبه هم مثل قضایای موجبه تنوّع مطرح است. یعنی دو نوع قضیۀ سالبۀ حملیه داریم، همانطوری که دو نوع قضیۀ موجبۀ حملیه داریم: یکی حمل اوّلی ذاتی و یکی حمل شایع صناعی. بعد گفته اند: قضیۀ«زید انسان» و قضیۀ«زید لیس بانسان» که هردو صادق است و در آنها تناقضی مطرح نیست علت این است که آن وحدت نهمی در آن وجود ندارد. آن وحدت نهمی نوع حمل است، اینها نوع حملشان فرق می کند. «زید انسان» حمل شایع صناعی است و«زید لیس بانسان» ناظر به حمل اوّلی ذاتی است. پس چون نوع حملشان باهم متفاوت است«زید انسان و زید لیس بانسان لیسا متناقضین»، برای این که آن وحدت نهمی در آنها وجود ندارد، و هشت وحدت