سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 602

بدهد؟ چطور می تواند بگوید: «التراب الخالص صعید»؟ پس تشکیل قضیۀ حملیه فرع این است که یک آشنائی قبلی و یک علم قبلی به معنای صعید داشته باشد، و فرض این است که این علم را هم می خواهد از راه قضیۀ حملیه بدست بیاورد، پس علم به معنای حقیقی صعید متوقف بر قضیۀ حملیه است، و قضیه حملیه هم متوقف بر علم به معنای صعید است، «و هذا دور». می فرماید: آن دو جوابی هم که ما در باب تبادر از دور دادیم، عینا اینجا پیاده می شود: یکی این که مسأله را در رابطۀ با علم تفصیلی و علم اجمالی ارتکازی مطرح بکنیم، و دیگر این که این علامت در مورد دو شخص بکار برود، یکی تشخیص بدهد و تشکیل بدهد قضیۀ حملیه را و دیگری تأیید بکند قضیۀ حملیه را.

مثلا از یک عرب بپرسد که«هل التراب الخالص صعید»؟ او هم بگوید: «نعم»، که علم او سبب این بشود که این از راه قضیۀ حملیه، علم به معنای حقیقی صعید پیدا بکند. لذا می فرمایند: همان دو جوابی هم که آنجا ذکر کردیم در اینجا هست، اما این دو جواب ایشان را ما در آنجا پسندیدیم، و جواب خوبی به نظرمان آمد. یک شبهۀ قوی ای در اینجا وجود دارد که مسألۀ تبادر وجود ندارد، و ظاهرا مرحوم آخوند(ره) هم به این شبهه توجه داشته اند و در تقریر عدم صحت سلب یک عبارتی را به کار بردند که با آن عبارت از این شبهه فرار بکنند. اما متأسفانه تعبیر ایشان نمی تواند فرار از شبهه را اقتضا بکند. این شبهه نیاز به وقت دارد، آنرا موکول به روز شنبه می کنیم.

بحث اخلاقی

چون روز چهارشنبه است در دنبال همان حدیثی که آن روز مطرح کردیم باز چند جمله ای خدمت برادران عرض می کنیم. البته برادران توجه دارند که مسائلی که مطرح می شود اینها فقط جنبۀ تذکر دارد، تذکّر یعنی یادآوری، یعنی مسائلی را که خود انسان می داند لیکن از آنها غافل است و چه بسا به آن توجه ندارد، همان مسائل مورد غفلت حالا به صورت تذکر گاهی مطرح می شود.

گاهی انسان فکر می کند که به این سری روایات اگر برخورد نکند چه بسا بهتر باشد. این روایات خیلی مسؤولیت انسان را سنگین می کند. این روایت در معرّفی شیعۀ علی و شیعۀ جعفری وارد شده و خصوصیاتی را برای شیعۀ آنان ذکر کرده بود.

یکی از خصوصیات این بود: «و عمل لخالقه» این«عمل لخالقه» چه مفهومی می تواند داشته باشد؟ آیا معنایش این است که عباداتش تنها برای خدا باشد؟ نمازش را برای خدا بخواند؟ روزه اش را برای خدا انجام بدهد؟ حجش را برای خدا انجام بدهد؟ اگر مسألۀ عبادات است مگر در غیر شیعۀ علی چنین خصوصیتی وجود ندارد؟ مگر آنهایی که این عنوان در آنها نیست و نماز را برای غیر خدا انجام می دهند، عبادات را برای غیر خدا انجام می دهند، این یک معنای وسیعتری را دلالت دارد، «عمل لخالقه» یعنی«کان مطلق عمله و کلّ ما یتحقق منه من العمل» این را برای خدا انجام بدهد، خیلی مطلب مهم است. اولا این معنا سبب می شود که انسان هیچگاه خداوند را فراموش نکند، برای