سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 610

می دانید که«الصعید له معنی یشمل الرّمل» پس دیگر قضیۀ حملیه برای چه تشکیل داده اید؟ شما می دانید که صعید یک معنایی دارد و آن معنا شامل رمل هم هست، یعنی در حقیقت فردیت رمل را برای معنای صعید مشخصا می دانید، اگر می دانید پس برای چه قضیۀ حملیه تشکیل می دهید؟ اگر بگویید که این معنا را نمی دانیم، می گوییم اگر نمی دانید پس چطور می دانید که این قضیۀ حملیه درست است یا باطل؟ صحت این حمل برای شما باید مشخص باشد، شما که احتمال می دهید که صعید دارای یک معنایی است و نمی دانید که آن معنا«هل یشمل الرّمل أم لا یشمل الرمل؟» چطور قضیۀ حملیۀ به حمل شایع صناعی تشکیل می دهید؟ یعنی هم شک دارید که معنایش شامل رمل است یا نه، و هم می گویید: «الرمل صعید»؟ این که نمی شود! چنین چیزی تصور نمی شود!.

قضیۀ حملیۀ به حمل شایع صناعی، در صورتی قضیۀ صحیح است که تشکیل دهنده بداند که محمول«له معنی عام و من جمله افراد ذلک المعنی العام هو الموضوع»، و اگر این معنا برای شما معلوم است دیگر برای چه قضیۀ حملیه تشکیل می دهید؟ یعنی قبلا باید بدانید که معنای صعید، مطلق وجه الارض است، برای این که اگر مطلق وجه الارض باشد رمل یکی از مصادیقش است، حجر یکی از مصادیقش است، تراب هم که مصداق ظاهرش است. اما اگر احتمال دادید که معنای صعید خصوص تراب خالص است پس چطور شما می توانید بگویید: «الرمل حجر» به صورت قضیۀ حملیۀ صحیحه و صادقه؟ لذا در اینجا هم این اشکال پیش می آید که یا اصلا نمی توانید قضیۀ حملیه را تشکیل بدهید و یا این که اگر هم بخواهید که قضیۀ حملیه را تشکیل بدهید نیازی به او ندارید. برای این که تشکیل دادن متوقف بر یک امر قبلی است، و در آن مرحلۀ قبل، همۀ مسائل برای شما روشن شده است، و اگر در مرحلۀ قبل از تشکیل قضیۀ همۀ مسائل برای ما روشن است دیگر ما دست نیاز به طرف قضیۀ حملیه برای چه دراز بکنیم؟ و کدام نقطۀ ابهام را با تشکیل قضیۀ حملیه برطرف کنیم؟ لذا در این نوع از قضیۀ حملیه هم این اشکال هست که شما از راه عدم صحت سلب نمی توانید مطلبی را استفاده بکنید.

توجیه مرحوم آخوند(ره) از اشکال در عدم صحت سلب

مرحوم آخوند(ره) مثل این که به اصل این اشکالی که امروز کردیم، بی توجه نبوده اند، لذا وقتی که می خواستند عدم صحت سلب را بیان کنند یک تعبیری به کار برده اند که تصوّر فرموده اند که با این تعبیر مثلا مشکله حل می شود، اگر دقت کرده باشید می بینید که تعبیر ایشان این است که می فرماید: «عدم صحه سلب اللفظ» منتها می دانستند که لفظ مطرح نیست، بعد اضافه کرده اند«عدم صحه سلب اللفظ بمعناه المعلوم المرتکز اجمالا عن معنی» که آن معنا همانی است که موضوع قرار می گیرد، این«تکون علامه کونه حقیقه فیه». ایشان که می گوید: «عدم صحه سلب اللفظ بمعناه» این عبارت یعنی چه؟ یعنی لفظ و معنی هردو، که ما گفتیم: این غیرقابل تصور است که اصلا کسی لفظ