سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 76

درس یازدهم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

نظریۀ مرحوم محقق خراسانی(ره) در تمایز علوم

اشاره

بحث ما در تمایز علوم بود. یکی از آراء و نظریاتی که در این باب است، نظریۀ مرحوم محقق خراسانی(ره) صاحب کفایه(اعلی الله مقامه) است که می فرمایند: تمایز موضوعات به تمایز اغراض است. با این که در اصل مسألۀ موضوع علم، ایشان با مشهور موافقت کردند و همان راهی را که مشهور برای نیاز هر علمی به موضوع و وحدت آن طی کرده اند، همان راه را هم مرحوم محقق خراسانی(ره) طی کرد؛ فقط در معنای عرض ذاتی مخالفتی با مشهور داشتند. اما در مسألۀ تمایز علوم، ایشان مخالفت با مشهور کردند و تمایز را به تمایز اغراض می دانند و البته قبل از ایشان هم افرادی قائل به این معنا شده اند و نقل شده که اوّل کسی که این حرف را قائل شده، مرحوم میر سید شریف جرجانی است. ایشان تمایز را به تمایز اغراض دانسته و بعد از او جماعتی از ایشان تبعیّت کردند که مرحوم محقق خراسانی(اعلی الله مقامه) از آنهاست.

راهی را که ایشان برای اثبات این معنا ذکر کردند، تقریبا از صدر و ذیل کلامشان با دقّت این معنا استفاده می شود. یکی این که حرف مشهور بنابر عقیدۀ ایشان مستلزم اشکال بود. آن اشکالی که دیروز ملاحظه کردید که در یک جملۀ کوتاهی فرمودند: روی حرف مشهور لازم می آید که هر بابی، بلکه هر مسأله ای یک علم مستقلّ و علم جداگانه ای شود. پس چون حرف مشهور به نظر ایشان