سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 83

درس دوازدهم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

نظریّۀ امام خمینی«ره» پیرامون تمایز علوم

اشاره

یکی از آراء و نظریات در تمایز علوم بیان سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(قدس سره) است. ایشان معتقدند که تمایز علوم به سنخیّتی است که بین مسائل و در ذات و جوهر مسائل وجود دارد و این سنخیّت، مسائل هر علمی را از مسائل علم دیگر جدا می کند. مثلا وقتی به مسائل علم نحو برخورد می کنیم، می بینیم بین مسألۀ«الفاعل مرفوع و المفعول منصوب» یک سنخیّت ذاتی تحقق دارد و اگر کسی علت را بپرسد، جواب این است که«الذاتی لا یعلّل». چون ذاتی است، نیاز به تعلیل ندارد.

همانطور که اگر سؤال از ذاتیات یک شیء شود، مثلا«لم یکون الانسان ناطقا، لم یکون الانسان حیوانا» جواب این است که«الذاتی لا یعلّل». اینجا جای کلمۀ«لم» و سؤال از علت نیست.

ایشان می فرمایند: این سنخیّت، سنخیّت ذاتیّه است. سنخیت در جوهر این مسائل وجود دارد و ارتباطی به موضوع ندارد. برای این که ما اصل وجود موضوع و نیاز هر علمی به موضوع را انکار کردیم. از سویی دیگر، این سنخیّت به غرض هم ارتباطی ندارد. اگر کسی فرضا نداند که علم نحو برای چه غرضی تدوین شده است، مع ذلک سنخیت بین«الفاعل مرفوع و المفعول منصوب» را درک می کند و این کشف می کند که سنخیّت در رابطۀ با غرض و اشتراک مسائل در ترتب غرض علم نیست؛ با قطع نظر از غرض هم این سنخیّت وجود دارد.