سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 89

درس سیزدهم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

نظریّۀ آیه الله بروجردی«ره» (پیرامون تمایز علوم)

اشاره

یکی از بیاناتی که در رابطۀ با وجه تمایز علوم وجود دارد، بیان مرحوم آیت اللّه العظمی سیّدنا الاستاذ آقای بروجردی(اعلی الله مقامه الشریف) است.

ایشان - برحسب آنچه که از کلماتشان در این زمینه استفاده می شود - دو ادعا دارند: یکی این که تمایز علوم به تمایز جامع محمولات مسائل است. همین تعبیر با رأی و نظر مرحوم آخوند(ره) که می فرمودند: «لا بتمایز الموضوعات و لا بتمایز المحمولات» سازگار نیست. ظاهر این بود که مراد مرحوم آخوند(ره)، جامع بین محمولات نیست، بلکه نفس محمولات است و شاهدش هم این است که تالی فاسدش را این قرار دادند که«لکان کلّ فصل و کلّ باب بل کل مسأله علما علی حده».

این دلیل است که کلام مرحوم آخوند(ره): «کل محمول» به معنای نفس محمولات است، نه جامع المحمولات. زیرا اگر تمایز، به تمایز جامع محمولات باشد، جامع محمولات که یک شیء است و لازم نمی آید که هر بابی، بلکه هر مسأله ای علم مستقلی باشد، چنین تالی فاسدی ترتب پیدا نمی کند.

این تالی فاسد تنها در صورتی ترتب پیدا می کند که مقصود از محمولات، «کلّ محمول» باشد، نه جامع المحمولات.

ادعای دوم: مشهور با این که در کلماتشان تمایز را به تمایز موضوعات می دانند، لیکن مراد