سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 124

نظر مرحوم آخوند(ره)

اما احتمال اول که همۀ شرائط مانند همۀ اجزاء در محل نزاع دخالت دارند، از دو جای کلام مرحوم آخوند(ره) استفاده می شود؛ یکی در آخر بحث صحیحی و اعمی که مسألۀ شرائط و اجزاء را مطرح می کند، نوبت به شرائط که می رسد، بدون این که اقسام ثلاثه برای شرائط قائل شود، روی کلی شرائط بحث می کند، اول می فرماید: احتمال دارد که شرائط را از باب و مقام تسمیه خارج بدانیم. بعد می فرماید: «لکن الصحیح هو اعتبارها فیها»؛ صحیح این است، همان طور که اجزاء دخالت دارند، شرائط هم دخالت دارند. عرض کردیم که ایشان اقسام ثلاثه شرائط را مطرح نمی کنند، کلی شرائط را محل بحث قرار داده اند. این یک جای کلام ایشان است.

جالب توجه اینکه مرحوم آخوند(ره) از صحیحی ها است، یعنی می فرماید: الفاظ عبادات برای خصوص معانی صحیحه وضع شده است. یک جای دیگر که در اوایل بحث صحیحی و اعمی است.

مسألۀ تصویر جامع که مطرح می شود، می فرماید: صحیحی و اعمی هرکدام باید معنای عام و معنای جامعی را تصویر کنند. در مقام تصویر جامع و آن معنای عام چه معنایی را باید تصویر کند؟ ایشان می فرماید: لازم نیست که جامع را باسمه و عنوانه بشناسیم، بلکه می توانیم آن جامع را بآثاره و بخواصه بشناسیم. بعد مثال می زند، می فرماید: در باب نماز ما نمی دانیم آن معنای جامع چیست؟ آن معنای عامی که تمام نمازهای صحیحه را دربر می گیرد، از لحاظ عنوان چه عنوانی دارد؟ اما اثرش را می دانیم، اثرش نهی از فحشاء و منکر است، اثرش معراجیّت کل مؤمن است، اثرش قربانیّت کل تقی است. روی این بیانی که ایشان ذکر می کنند، کدام نماز صحیح اثرش نهی از فحشاء و منکر است؟ آن نمازی که علاوه بر اجزاء، واجد شرائط هم باشد، آن هم نه یک قسم از شرائط، بلکه تمام اقسام ثلاثۀ شرائط باید در آن وجود داشته باشد، «و الاّ لا تکون ناهیه عن الفحشاء و المنکر، و لا تکون معراجا للمؤمن». این طور تصویر جامع کردن و به این کیفیت معنای عام را مطرح کردن، معنایش این است؛ همان طور که اجزاء در باب صحیح و اعم دخالت دارد، شرائط هم دخالت دارد، نماز بدون شرائط نمی تواند موضوع این آثار قرار بگیرد. پس در حقیقت از دو جای کلمات مرحوم آخوند(ره) استفاده می شود که شرائط هم مثل اجزاء دخالت دارد، آن هم همۀ شرائط(و لو این که تصریح به عموم در کلام ایشان نشده است).

نظر مرحوم شیخ انصاری(ره) دربارۀ اخذ شرائط در احکام شرعیّه

در مقابل ایشان، مطلبی از محقق عالی مقدار مرحوم شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف) نقل شده است. ایشان تمام اقسام ثلاثۀ شرائط را از محل نزاع صحیحی و اعمی خارج می دانند. بیانی که