سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 141

این سه خصوصیت را ان شاء الله روز در درس بعد عرض می کنیم.

بحث اخلاقی

و اما بحثی که به مناسبت چهار شنبه عرض می کردیم. گرچه می دانم که برادران در این بحثها چه بسا تقدم بر من دارند کما اینکه در اصل بحثمان هم همین طور است، اما مذاکره و یادآوری، خود مسأله ای است. قبلا صحبت کردیم که در این«اذا أراد الله بعبد خیرا»، این که خداوند به یک بنده ای، عنایت خاصی می کند و خیری را دربارۀ او، متعلق ارادۀ تکوینیّه اش قرار می گیرد، روی حساب است، بی جهت نیست. در آن آیه شریفه دارد: «وَ مَنْ یَتَّقِ اللّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً» . اول باید تقوا را انسان پیشه کند، اول در رابطۀ با تقوا کسب فضیلت کند، بعد خداوند«یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ» . بی حساب خداوند نسبت به کسی ارادۀ خیر نمی کند. در بعضی از روایات دیگر دارد که «اذا أراد الله بعبد خیرا فقّهه فی الدین»، وقتی که خداوند عنایت خاصش متوجه بنده ای می شود، او را فقیه در دین قرار می دهد؛ «فقّهه فی الدین». ما با توجۀ به این روایت باید این معنا را قبول کنیم که خداوند چون نسبت به ما ارادۀ خیر کرده، ما را در راه فقاهت دین موفق کرده است. این«فقّهه فی الدین» غیر از آن روایتی است که قبلا خواندیم. آن روایت، راجع به جهات شخصی و فردی است که مورد عنایت خاص خداوند است، اما تفقّه در دین، صرف آشنایی با مسائل دینی نیست و لو به صورت یک تقلید، تنها در رابطۀ با خود انسان نیست. یعنی خداوند انسان را مورد عنایت قرار می دهد و فقیه در دین می کند به لحاظ آن هدف بالایی که بر مقام فقاهت در دین مترتب می شود و آن همان مسأله ای است که در رابطۀ با انبیاء مطرح است، همان مطلبی که در رابطۀ با کتب آسمانی موجود است که خداوند می فرماید: ما قرآن شریف را به تو نازل کردیم«لِتُخْرِجَ النّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ» تا به وسیلۀ این قرآن، تمام تاریکی ها، ظلمتها کنار برود و به وادی نور تبدیل شود. فقاهت در دین برای رسیدن به چنین هدفی است و لو در یک مرتبۀ نازله، نه در آن مرتبه بالا که در رابطۀ با انبیاء و کتب آسمانی وجود دارد.

جهاتی در این روایت وجود دارد: اولا از این روایت استفاده می شود که فقاهت در دین امر کوچکی نیست، امر بی ارزشی نیست که انسان بخواهد به صورت سطحی به آن نگاه کند. دلیل بر اینکه فقاهت ارزش دارد، مسألۀ روشنی است و آن اینکه همیشه قدرتهای ضد اسلامی برای از بین بردن حوزه ها نقشه و طرح داشته اند. گاهی هم همان طور که در زمان طاغوت دیدید، برنامۀ خود را پیاده می کردند به فجیع ترین وضع و بدترین وضعی که قسمتهایی از آن را ما ملاحظه کردیم. این دلیل بر این است که کار شما ارزش دارد. فقاهت دارای ارزش است. همین طور هم که یک عده از روشنفکرهایی که در باطن با اسلام مخالف هستند، لکن در ظاهر نمی توانند مخالفت خودشان را