سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 147

مرکب، جامعیّت داشته باشد، چون چنین مرکبی به حسب واقع نداریم.

هر یک از صحیحی و اعمی اگر نتواند جامع این چنینی تصویر کند، همین جا به حسابش رسیدگی می شود، یعنی می گویند: قول تو باطل است. اگر صحیحی نتوانست چنین جامعی تصویر کند و یا اعمی اگر نتوانست چنین جامعی را تصویر کند، طبعا قول او کنار می رود. اگر هر دو توانستند در تصویر جامع، با این سه خصوصیت، اشتراک داشته باشند، آنوقت نوبت می رسد به ادلۀ دیگر و از راههای دیگر باید قول صحیحی را و یا قول اعمی را ترجیح بدهیم.

تصویر جامع طبق نظر مرحوم آخوند(ره)

اولین تصویری که بنابر قول صحیحی برای جامع شده، جامعی است که مرحوم آخوند(ره) در کفایه ذکر کردند، چون خود ایشان از قائلین به صحیح است و معتقد است که صحیحی باید تصویر جامع کند و در مقام تصویر جامع برآمدند. بیان ایشان را ان شاء الله عرض می کنم، بعد یکی دو تا دفاع هم از ایشان باید بشود، بعد نوبت می رسد به اشکالات مهمی که به کلام مرحوم آخوند(ره) شده است.

ایشان می فرمایند: ما جامع داریم، منتها آن جامع را در باب نماز مثلا ما«بعنوانه و بحقیقته» نمی شناسیم، راهی پیدا نکردیم که مستقیما خود جامع را شناسایی کنیم، لکن از راه آیات و روایاتی که در رابطۀ با نماز وارد شده و خصوصیاتی را برای نماز ذکر کرده مثل آیه ای که می فرماید: «إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ» و روایاتی که می فرماید: «الصلوه قربان کل تقی»، یا«الصلوه خیر موضوع» یا«الصلوه معراج المؤمن» (البته بعضی ها ادعا کرده اند چنین روایتی پیدا نشده، شما هم تتبع کنید) اما مرحوم آخوند(ره) چنین چیزی را از روایات استفاده کرده اند. ایشان می فرماید که ما این آثار و خواص را برای نماز ملاحظه می کنیم با توجه به دو مطلب: یکی این که این آثار و خواص، تنها در نمازهای صحیحه تحقق دارد. اگر نماز نهی از فحشاء و منکر می کند(در این که در آیه شریفه مقصود از این که نماز نهی از فحشا و منکر می کند، چیست؟ اختلافاتی بین مفسرین هست و احتمالاتی در این رابطه داده شده است که من در جزء اول کتاب صلاه شرح تحریر الوسیله، در همان صفحۀ اول این بحث را عنوان کرده ام و احتمالات را آنجا ذکر کرده ام و بعضی از نظرها را هم آنجا ترجیح دادم، اما هرچه که معنایش باشد)، این خاصیت نماز صحیح است، نماز فاسد نمی تواند ناهی از فحشا و منکر باشد. نماز فاسد نمی تواند به عنوان معراج مؤمن مطرح شود. نماز فاسد نمی تواند به عنوان«خیر موضوع» عنوان پیدا کند. پس یک جهت این است که این آثار در رابطۀ با نماز صحیح است. جهت دوم این است که تمام نمازهای صحیح در این آثار مشترک هستند، نماز حاضر«یترتب علیه هذه الاثار»، نماز مسافر«یترتب علیه هذه الاثار»، نماز متوضی«یترتب علیه هذه الاثار»، نماز