سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 153

واحد باشد و در نتیجه آن شیء واحد را قدر جامع بین انواع نمازهای صحیحه و افراد نمازهای صحیحه قرار دادید. اما حضرت امام(مدظله) می فرمایند: شما اثر واحد ذکر نکردید، برحسب عبارت، چهار پنج اثر ذکر کردید و گفتید: نهی از فحشاء و منکر یک اثر است، معراجیت یک اثر دیگر است، «قربان کل تقی» اثر سوم است، «الصلاه خیر موضوع» این خیر موضوع بودن، اثر چهارم است و لابد آثار دیگری هم هست که شما ذکر نفرموده اید. پس چرا می فرمایید که از وحدت اثر پی به وحدت مؤثر می بریم؟ شما که وحدت اثر فرض نکردید. اگر بخواهید«قاعدۀ الواحد» را پیاده کنید باید یک اثر در کار باشد و«وحده الأثر» در کار باشد. تازه در همان اثر«الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر» ایشان می فرمایند: خود این به آثار متعدده انحلال پیدا می کند، برای این که فحشاء و منکر دامنۀ وسیعی دارد، شرب الخمر یک مصداقش است، غصب یک مصداقش است، دزدی و سرقت یک مصداقش است، سایر محرمات، مصادیق دیگر فحشاء و منکر هستند و پیداست که اینها هرکدام استقلال دارند، شرب الخمر استقلال دارد، سرقت استقلال دارد، غصب استقلال دارد، سایر محرمات هکذا. نتیجه این می شود که«الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر» به تعداد فحشاها و منکرها انحلال پیدا می کند. پس این که می فرماید: «الصلاه تنهی عن الفحشاء و المنکر» یعنی«الصلاه تنهی عن شرب الخمر» این یک اثر است، «الصلاه تنهی عن الزنا» مثلا، این اثر دیگر است. «الصلاه تنهی عن الغصب» این اثر سوم است، پس اگر ما بودیم و آیۀ شریفۀ تنها و روایات معراج و قربان و خیر موضوع در کار نبود، نمی توانستیم بگوییم این اثر واحد است، بلکه به لحاظ تعدد مصادیق فحشاء و منکر، باید بگوییم: آثار متعددی دارد و اگر آثار متعدد باشد، دیگر قاعدۀ«الواحد لا یصدر الا من الواحد» نمی تواند جریان پیدا کند. برای این که اثر واحد نداریم تا بگوییم: «لا یصدر الاّ من الواحد».

پاسخ استاد به اشکال دوم حضرت امام(مدظله)

این اشکال را هم ایشان به مرحوم آخوند(ره) ذکر کرده اند، لکن به نظر می رسد که این اشکال قابل جواب است، برای این که استدلال مرحوم آخوند(ره) ابتناء بر این آثار و تعدد آثار ندارد، یعنی اگر ما بودیم در باب صلاه، آیۀ شریفه نبود که این طور دچار اشکال شود، فقط یک اثر در کار بود:

«الصلاه معراج کل مؤمن»، کافی بود که استدلال مرحوم آخوند(ره) تمام باشد. برای این که تمام نمازهای صحیحه در اثر معراجیت مشترک هستند و روی قاعدۀ«الواحد لا یصدر الاّ من الواحد»، باید قدر جامعی در این اثر، مؤثر باشد و آن قدر جامع عبارت از موضوع له لفظ صلاه است مثلا استدلال متوقف بر تعدد آثار نیست. حال که متوقف نشد، آیا تعدد آثار لطمه ای به استدلال می زند؟ نه، برای این که تعدد آثار در آنجایی لطمه به استدلال می زند که احتمال بدهیم مؤثر در هر اثری غیر