سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 165

درس یکصد و پانزدهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

ادعای مرحوم محقق کمپانی(ره) در انحصار راه حل در تصویر جامع

مرحوم محقق کمپانی صاحب حاشیۀ بر کفایه، (اعلی اللّه مقامه الشریف) تصویری برای جامع ذکر کرده اند، که در آخر این تصویر می فرمایند: نه تنها برای صحیحی اثر دارد و مفید است، بلکه برای اعمی هم مفید است. منتها اختلافی بین اینها در یک جهتی است، که آن جهت را ان شاء اللّه بعد عرض می کنیم. می فرمایند: هرچه انسان فکر کند و بهتر از این بخواهد تصویر کند، امکان ندارد و راه منحصر در همین است. مقدمتا می فرمایند: سنخ ماهیّات و مفاهیم با وجودات و واقعیات، سنخ متقابل و متعاکس است. یعنی به این صورت که در ماهیّات و مفاهیم، هرچه ابهام بیشتر باشد، سعۀ این ماهیّت بیشتر است. و هرچه قیود واضحه کمتر داشته باشد، در سعۀ این ماهیّت مؤثر است. در مقابل، ماهیّت هرچه روشن تر باشد و هرچه قیودش واضح تر باشد و هرچه جهات دخیلۀ در او روشن تر باشد، از سعه و گستردگی او کمتر خواهد شد. اما در مقابل مسألۀ وجودات و مسأله واقعیات عکس ماهیّت است. متقابل با ماهیّت است به این نوع، که دربارۀ وجودات، هرچه وجود ضعیف تر و مبهم تر و محدودتر باشد، این وجود نارساتر و مضیّق تر و محدودتر خواهد بود. اما در مقابل هرچه وجود روشن باشد و هرچه خالی از ابهام باشد، سعۀ دایرۀ این وجود بیشتر خواهد بود.