سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 187

برای شما ندارد، اما در عین این که ابهام ندارد، اگر از شما بپرسند که حقیقت وجود و کنه وجود چیست؟ شما نمی توانید کنه وجود را بیان کنید، نمی توانید روشن کنید که کنه وجود و حقیقت وجود عبارت از چیست؟ لذا منافاتی ندارد که آن جامع به یک معنایی که در باب تبادر مطرح است برای ما روشن است، لذا تبادر پیدا می کند. اما اگر«بکنهه» از ما بپرسند که آن جامع چیست؟ ما نمی توانیم این جامع را تصویر بکنیم.

لزوم تصویر جامع

پس خلاصۀ مطلبی که بعد از این همه تصویرهایی که برای جامع ملاحظه فرمودید، به نظر می رسد این است که تصویر جامع را برای چه می خواهید؟ آیا برای این می خواهید که از این راه قول صحیحی را ثابت کنید؟ دو اشکال به آن وارد است. اما اگر گفتیم: ما نمی خواهیم که از راه تصویر جامع قول صحیحی را ثابت کنیم، بلکه از راه تبادر و صحت سلب صلاه از صلاه فاسده مطلب را ثابت می کنیم، می گوییم: اگر شما از این راه می خواهید ثابت کنید چه نیازی به تصویر جامع دارید، شما فقط باید بگویید: وضع عام و موضوع له عام است، از راه تبادر هم صحیحی را انتخاب می کنید.

نتیجۀ این دو تا این است که یک جامعی است و این جامع برای شارع روشن است، اما چه ضرورتی دارد که این جامع را تصویر بکنیم؟ و چه چیزی اقتضا می کند که بنشینیم و در مقام تصویر جامع این همه بحث کنیم؟ هیچ ضرورتی در این رابطه ملاحظه نمی شود.

در نتیجه با ضمیمۀ دو مطلب به هم، می فهمیم که یک جامعی هست: یکی این که می بینیم صلاه مثل انسان می ماند، اسم جنس است، وضع عام و موضوع له آن هم عام است. یک مطلب دیگر هم (فرضا، حالا این دومی را نمی خواهیم بگوییم که حقا هم این است، از باب فرض می گوییم) یک مطلب دیگر هم این که متبادر، خصوص معنای صحیح است، این دو تا را که کنار هم می گذاریم «نستکشف» که یک جامع و یک عامی که فقط افراد صحیحه، حتی صلاه غریق را شامل می شود این در کار است، اما این که این جامع کدام است؟ چه ضرورتی دارد که من و شما در مقام تحقیق و تصویرش برآییم و آخرش هم بجایی نرسیم؟

(سؤال... و پاسخ استاد): با این فرض؛ ما هم وضع عام و موضوع له عام را حفظ کرده ایم و هم این که متبادر، معنای صحیح است را حفظ کرده ایم، اما این که حالا بدانیم که این جامع چیست حتی «بآثاره»! لازم نیست که بدانیم، این که مرحوم آخوند(ره) می گوید: از راه اثر نهی از فحشاء و منکر، این هم ضرورت ندارد، برای این که واضع نیستیم، ما که در مقام تسمیه نقش نداشتیم.

(سؤال... و پاسخ استاد): ما استکشاف جامع کرده ایم نه تصویر جامع، آخوند(ره) از راه آثار، تصویر جامع کرده است، می گوییم: مگر این کلمات برای شما مفهومش روشن نیست؟ بین تصویر