سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 19

کنید، در این استعمال صدم که ما معنای حقیقی را به دست می آوریم آیا علت به دست آوردن معنای حقیقی، کثرت الاستعمال است یا احراز استناد الی حاق لفظ است؟ همین استعمال صدم را تحلیل می کنیم و قبول می کنیم که در استعمال صدم کشف معنای حقیقی شد، اما علت این کشف چه بود؟ آیا علت، کثرت بود؟ پس چرا در آن فرض دوم که هزار بار هم استعمال می شد شما معنای حقیقی را کشف نکردید؟ چاره ای ندارید جز اینکه بگویید: علت کشف احراز استناد الی حاق لفظ است که مربوط به تبادر است.

حصول استناد معنا به حاق لفظ، شرط تحقق تبادر

ما در مسأله تبادر گفتیم که شرطش این است که استناد به حاق لفظ را از هر راهی احراز کنیم؛ از پریدن کلاغ یا از پنج مورد استعمال احراز کن، یا از هر راه دیگر مانعی ندارد، در این فرض از صد مورد استعمال احراز کردیم که استناد به حاق لفظ دارد، آیا آن که نقش دارد در استعمال صدم برای پی بردن به معنای حقیقی، کثرت بما هو کثره است؟ اگر کثرت بما هو کثره است، ده برابر کثرت بیش از این نتوانست در تشخیص معنای حقیقی نقش پیدا کند، پس اگر کثرت بما هو کثره نیست بلکه احراز استناد الی حاق لفظ است«فهذا شرط التبادر و لا یرتبط بالاطراد اصلا»، به اطراد چه ارتباطی دارد؟ هر کجا شرط تبادر حاصل بشود، تبادر علامت حقیقت است«سواء کان فی استعمال واحد أو فی استعمالات کثیره و من أی عله حصل الاحراز یکفی فی تحقق شرط التبادر».

پس این که ایشان می فرمایند: در استعمال صدم کشف می کنیم که رابطه بین معنا و نفس لفظ است و قرینه هیچ گونه نقشی در افادۀ این معنا ندارد، می گوییم: قبول می کنیم، اما نتیجه این حرف را آیا باید به حساب اطراد یا به حساب تبادر بگذاریم؟ این مربوط به تبادر است، تبادر احراز استناد الی حاق لفظ می خواهد بأی طریق حصل. لذا این بیانی که ایشان به این کیفیت به عنوان سبب وحید برای استکشاف معانی حقیقیه بیان کرده اند به نظر ما برای اطراد نمی تواند اصالتی را به وجود بیاورد و نتیجه اش رجوع به تحقق شرط تبادر می کند و تبادر علامت وضع است به دلیل این که اگر در استعمال اول هم شما این را احراز می کردید و استناد به حاق لفظ را به دست می آوردید، دیگر اصلا احتیاجی به استعمال دوم و سوم و دهم و امثال ذلک نداشتید. حالا در آنجا می دانید، در اینجا احتمالش را می دهید چون مردد بین حقیقی و معنای مجازی است.

مناقشه در دخالت تکرار در اصل تعلیم اطفال

اما مسألۀ تعلیم اطفال هم به نظر من به این نحوی که ایشان بیان می فرمایند، نیست. در مسأله تعلیم لغات نسبت به اطفال ایشان می فرماید که این کثرت و تکرار نقش در تعلیم دارد، در حالی که به