سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 209

خلاف واقعیت است.

بررسی ابواب فقهی و رد اشکال اول

آیا این اشکال تمام است یا نه؟ ما حساب می کنیم می بینیم این اشکال را نمی توانیم بپذیریم. برای این که آن مطلبی که ملاک برای این بود که صحیحی نمی تواند به اطلاق«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسّک کند، یک ملاک متزلزلی نبود که بتوانیم از آن دست برداریم، روی یک مبنای محکم و یک مبنای غیر قابل تزلزل بود، یعنی ما به این مستشکل می گوئیم: شما می گویید که تمسّک به اطلاق در شبهۀ مصداقیۀ خود مطلق جایز است یا می گویید: تمسّک صحیحی به اطلاق از این قبیل نیست؟ کدام یک از این دو را می گویید؟ آیا می گویید: تمسّک صحیحی به اطلاق، از قبیل تمسّک به مطلق در شبهۀ مصداقیه خودش نیست؟ می گوئیم: نمی توانید این معنا را انکار کنید، برای این که صحیحی اگر در شرائط قسم دوم و سوم بگوید: در مسمّی و موضوع له مدخلیتی ندارد اما در رابطۀ با تمام الاجزاء و در رابطۀ با شرائط قسم اول که اکثریت شرائط را هم، همین شرائط قسم اول تشکیل می دهد، می گوید:

همۀ اینها دخالت در مسمّی دارد، بطوری که اگر یک شرط کنار برود، یک جزء کنار برود، اسم صلاه و عنوان صلاه تحقّق ندارد. پس این معنا را که کسی نمی تواند بگوید که مسألۀ تمسّک صحیحی به مطلقات، غیر از تمسّک به مطلقات در شبهات مصداقیه خود مطلقات است و اگر بخواهید حرف دوم را بگویید: تمسّک به عام و مطلق در شبهۀ مصداقیۀ خودش جایز است، اولا، از نظر علمی درست نیست. ثانیا، احدی قائل به این معنا نشده است. چه کسی این حرف را زده که شما«اکرم کل عالم» را در مورد شک در عالمیت هم می توانید استفاده کنید؟ «اعتق رقبه» را در مورد شک در رقبه بودن هم می توانید به عنوان اصاله الاطلاق به او تمسّک بکنید؟ و اصولا عرض کردیم: این امکان ندارد، شما که به اصاله الاطلاق می خواهید تمسّک بکنید، نباید موضوعش را احراز کنید؟ نباید بدانید که«هذه رقبه فینطبق علیه اعتق رقبه»؟ آیا با شک در رقبه بودن هم«ینطبق علیه اعتق الرقبه»؟ لذا این یک حرفی نبود که روی یک پایه غیر محکمی بنا شده باشد که شما بگویید: خیر، صحیحی تمسّک به اطلاق می کند. خوب روی چه پایه ای صحیحی می تواند تمسّک به اطلاق بکند؟ روی چه مبنایی می تواند تمسّک به اطلاق داشته باشد؟ پس اصل حرف را که نمی شود در آن مناقشه ای وارد کرد و مورد اشکال قرار داد.

باید فقه را بررسی کنیم شما می گوئید: صحیحی در فقه تمسّک به اطلاق می کند. می گوئیم: اولا، برای ما که روشن نیست که صحیحی تمسّک کرده باشد. ثانیا، اگر صحیحی هم تمسّک بکند، شاید مبنای خودش را فراموش کرده و الاّ با توجّۀ به مبنای خودش در اصول و این که صحیحی قائل به صحت است، چطور به خودش اجازه می دهد که به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسّک داشته باشد؟ ما باید عمل