سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 213

اشکال دوم: مراد از اطلاق و جواب آن

اشاره

اما اشکال دوم این است که مستشکل می گوید: ما قبول داریم صحیحی نمی تواند تمسّک به اطلاق بکند و اعمی می تواند تمسّک به اطلاق بکند، لکن کدام اطلاق محل بحث است؟ لابد آن اطلاقی که شرائط تمسّک به اطلاق در آن وجود داشته باشد، مقدمات حکمت در رابطۀ با آن اطلاق تمامیّت داشته باشد، چون شرط تمسّک به اطلاق، چنین معنایی است، مستشکل می گوید: ما مدعی هستیم که در هیچ لفظی از الفاظ عبادات، در کتاب و سنت جایی نداریم که اطلاقی باشد در این رابطه و شرائط تمسّک به اطلاق وجود داشته باشد، مثلا در قرآن ملاحظه می بینید«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» خیلی ذکر شده، شاید متجاوز از صد جای کتاب، مسألۀ«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» ذکر شده، اما این«أَقِیمُوا الصَّلاهَ»

در مقام بیان نیست، بلکه به نحو اجمال می خواهد حکم وجوب متعلق به صلاه را بیان کند. به عبارت دیگر: در مقام بیان ایجاب صلاه است به نحو اجمال، اما این که«ما هی الصلوه و ما هی المامور به فی هذه الایات؟» این«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» ها در مقام بیان ماهیّت صلاه و تفصیل متعلق امر نیستند، فقط به نحو اجمال تعلّق امر را به صلاه و ایتاء زکات ذکر کرده اند. در«آتُوا الزَّکاهَ» هم مسأله به همین کیفیت است. آن وقت ادعا می کنند که هیچ کجا، «لا فی الکتاب و لا فی السنّه، من السنه النبویه و الروایات عن الائمه الطاهره علیهم السلام» هیچ کجا ما یک لفظ عبادتی که بطور اطلاق ذکر شده باشد و شرائط تمسّک به اطلاق در آن وجود داشته باشد، نداریم.

در حقیقت خلاصۀ این اشکال این می شود که اگر چنین اطلاقی داشتیم، بین صحیحی و اعمی فرق وجود داشت ولی صغرای این معنا وجود ندارد، به مقتضای تتبّعی که شده حتی یک مورد، یک مصداق، یک لفظ عبادت، نه در کتاب، نه در سنت پیدا نشده که در مقام بیان باشد و ما بتوانیم فرق بین صحیحی و اعمی را آنجا به کار ببریم.

در مقام جواب از این اشکال گفته اند: بالاخره معنایش این نیست که شما ثمره را قبول ندارید، این معنایش این است که ثمره مصداق ندارد، ثمره صغری ندارد اما کبرای ثمره را شما پذیرفته اید که صحیحی نمی تواند تمسّک به اطلاق کند و اعمی می تواند، اما اطلاقی پیدا می شود یا نمی شود؟ این دیگر به مسألۀ ترتّب ثمره ارتباطی ندارد، این کبری و این فرق و این ثمره، در جای خودش محقّق است، حالا صغری برای این کبری پیدا می شود یا پیدا نمی شود؟ دیگر چه ارتباطی به مسألۀ ترتّب ثمره می تواند داشته باشد؟

عدم صغری دلیل بر عدم وجود ثمره

اما به نظر می رسد که این حرف درست نیست، شما کبرایی را به عنوان ثمره مطرح کنید، اما یک