سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 219

نمی تواند به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسک کند اگر شرائط تمسک به اطلاق در آن وجود داشته باشد، که حالا بحث ما آن جهت نیست همان طوری که صحیحی نمی تواند به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسک بکند برای این که نمی داند که نماز فاقد سوره اصلا عنوان«صلاه» برش منطبق است یا نه؟ اعمی هم نمی تواند. چرا؟ برای این که اعمی می گوید: نماز بدون سوره«صلاه» اما«صلاه» مامور به نیست، ماهیّت اعم از صحیح و فاسد مامور به نیست، آنچه که مأمور به است نماز صحیح است و انطباق نماز صحیح بر نماز فاقد سوره مشکوک است. اگر ما بخواهیم بنابر قول اعمی تمسک کنیم، این تمسک به مطلق، در شبهه مصداقیه خود عنوان مطلق است، این را احدی جایز ندانسته و نمی شود کسی قائل به جواز بشود.

انصاف این است که این اشکال مهمی است و اگر تمام بشود نتیجه اش این است که ثمره ای بر بحث صحیحی و اعمی ترتب پیدا نخواهد کرد، برای این که هیچ کدام تمسک به اطلاق نمی توانند بکنند. لکن یک دقتی در اینجا لازم است که به مقتضای این دقت، ما باید معترف و معتقد بشویم به این که بین صحیحی و اعمی فرق است، ولو این که در مقام تعلق امر هر دو معتقدند به این که مامور به عبارت از«صلاه» صحیح است هیچ شکی در این معنا نیست.

فرق نظر اعمی و صحیحی در تکلیف

ما وقتی«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» را در اختیار صحیحی می گذاریم، می گوید: خود مفهوم«صلاه» و ماهیّت«صلاه» یک معنایی است که جز بر افراد صحیحه نمی تواند انطباق پیدا کند و تنها در محدوده نمازهای صحیح، این ماهیّت پیاده می شود. اما از این محدوده که بگذریم، از این افراد که بگذریم دیگر ماهیّت«صلاه» تحقق ندارد، عنوان«صلاه» تحقق ندارد. لذا«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» وقتی که در اختیار صحیحی قرار می گیرد و از طرفی صحیحی شک دارد که آیا سوره در نماز به عنوان جزئیت مطرح است یا این که مثل سایر اجزا نماز نیست که جزئیت داشته باشد؟ حالا در مورد شک در سوره صحیحی می خواهد به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسک کند، از طرفی می گوید: ماهیّت«صلاه» یک ماهیّت خاصی است که جز بر نماز صحیح انطباق ندارد. می پرسیم نماز بدون سوره از نظر شما چطور است؟ می گوید: «مشکوک الصحه» است در حقیقت شک در صحت بنابر قول صحیحی مساوی با شک در عنوان«صلاه» است، این دو از هم جدا نمی شود. هرکجا شک در صحت پیدا کرد، معنایش این است که من نمی دانم که«هذه صلاه ام لیست بصلاه؟» این طور نیست که موصوفش محرز باشد و صفت مشکوک باشد، شک در صفت صحت مساوی با شک در عنوان اصل«صلاه» است و چون شک در عنوان اصل«صلاه» وجود دارد، لذا صحیحی در مورد شک در سوره و مثل آن، نمی تواند به «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسک کند. این شک در مصداق است شک در مصداق عنوان«صلاه» است و معنا