سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 222

تصویر جامع بنابر قول به اعم

اعمی در مقام تصویر جامع راههای مختلفی را ذکر کرده است، یک راه را به عنوان نمونه و روشن شدن مطلب عرض می کنیم که می گوید: «صلاه» برای خصوص ارکان وضع شده است. ارکان نماز، موضوع له لفظ«صلاه» است. موضوع له، ارکان خمسه در باب نماز است. بعد می گوید: معنای «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» چیست؟ یعنی«اقیموا هذه الارکان الخمسه» این اطلاق دارد یعنی نسبت به غیر این ارکان خمسه این«اقیموا» از نظر اراده استعمالیه هیچ دلالتی ندارد و در حقیقت اطلاق دارد؛ یعنی غیر از این ارکان خمسه چیز دیگری باشد یا نباشد، هیچ دخالتی در مسأله ندارد. پس«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» به مقتضای این که«صلاه» بر حسب نظر اعمی برای خصوص ارکان وضع شده است، لذا روی این قول این نکته را به صورت حاشیه عرض کنم این اعمی اگر جامع را عبارت از ارکان بداند، خودش می گوید: اگر ما احتمال رکنیت در یک جزئی بدهیم، حق نداریم به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسک کنیم، مثل صحیحی در رابطه با تمام اجزا می شود. اما اگر مسأله رکنیت در یک جزئی مطرح نیست اما احتمال جزئیت در آن هست، مثل سوره که یقین داریم«علی تقدیر کونها جزءا» هم«لا یکون رکنا»، رکنیت مطرح نیست، مسأله این است که آیا یک جزئیت غیر رکنی برای نماز دارد یا نه؟ ما می خواهیم بگوییم: اینجا اعمی می تواند به«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» تمسک کند چرا؟ برای این که«أَقِیمُوا الصَّلاهَ»

می گوید: ارکان را اقامه کنید، موضوع له لفظ«صلاه» و مسمای«صلاه» عبارت از ارکان است. اعمی می گوید: نماز بدون سوره به لحاظ این که واجد ارکان خمسه هست، «هذه صلاه قطعا» و ما نمی توانیم تردید داشته باشیم که نماز بدون سوره«هل هی صلاه ام لا؟»، «صلاه» بودنش مسلم است.

اطلاق«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» این معنا را شامل می شود برای این که«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» می گوید: ارکان خمسه، «سواء کان معها سوره ام لم تکن معها سوره» این اطلاق است. اگر شما بگویید پس چطور گفتید:

اعمی می گوید: نماز صحیح باید در خارج اقامه بشود؟ می گوییم: این به این معنا نیست که «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» به معنای«صلاه» صحیحه است، بلکه به این معناست که اعمی می گوید: با «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» ارکان خمسه باید اتیان بشود. «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» می گوید: حتما باید فاتحه الکتاب خوانده بشود. «لا صلاه الا بطهور» می گوید: طهارت باید همراه نماز باشد و در حقیقت«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» مقید اطلاق«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» است و مثل«لا تعتق الرقبه الکافره» اطلاق «اعتق الرقبه» را در رابطۀ با ارادۀ جدید تقیید می کند، «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» از نظر ارادۀ استعمالیه می گوید:

ارکان خمسه را بیاور. از نظر ارادۀ جدید چطور؟ «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» می گوید: فاتحه الکتاب هم لازم است، «لا صلاه الاّ بطهور»، می گوید طهور هم لازم است. «لا صلاه الاّ بالتشهد» می گوید:

تشهد هم لازم است.

پس در حقیقت اعمی استفادۀ ضمیمه اجزا دیگر را غیر از ارکان که در ماهیّت و حقیقت«صلاه»