سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 24

متکلم اباء کرد با او احتجاج می کنید، می گوییم: مگر تو نگفتی که«رأیت اسدا یرمی»؟ این«اسدا یرمی» ظاهر در رجل شجاع است و اگر غیر از این اراده کرده باشی، خلاف ظاهر اراده شده است و در آنجایی که فاقد قرینه است«رأیت اسدا» ظهور در حیوان مفترس دارد، آنجا اگر ادعا کند که مراد من رجل شجاع است«لا یقبل منه» خلاف ظاهر کلامش است لذا اصاله الظهور، هم در استعمالات مجازیه و هم در استعمالات حقیقیه مطرح است.

بیان مرحوم آخوند(ره) در دوران امر بین احوال خمسه

مرحوم آخوند(ره) می فرماید: در دوران امر بین خود این امور خمسه اگر اصاله الظهور مطرح شد، ما آن اولویت را می پذیریم. اصاله الظهور حجیت عقلاییه دارد. اما اگر به مرحله ظهور نرسید اینجا دیگر جای این وجوه استحسانیه که وجوه ظنیه است و دلیلی بر اعتبار آنها قائم نشده، نیست و اولویتی برای بعضی از این احوال نسبت به بعضی دیگر ایجاد نمی کند.

مرحوم آخوند(ره) در این بحث به همین مقدار اکتفاء می کنند و بحث را تمام می کنند. لکن سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(مدظله العالی) اصل دیگری به نام اصاله عدم نقل را مورد بحث قرار می دهند؛ بحثی در اصاله عدم نقل کرده اند، می فرمایند: ما این بحث را ذکر کنیم و بعد ان شاء الله وارد بحث حقیقت شرعیه بشویم. شکی نیست که اجمالا اصلی عند العقلاء وجود دارد به نام اصالت عدم نقل، اصالت عدم نقل یعنی اگر ما شک کنیم که یک لفظی از معنای حقیقی اول و معنای موضوع له اول، نقل داده شده به یک معنای دیگر، به صورت وضع تعیینی یا به صورت وضع تعیّنی اگر این معنی و جریان برای ما مشکوک باشد، عقلاء اصلی به نام اصاله عدم النقل دارند. اولا ببینیم که اصاله عدم نقل چه اصلی است؟ ثانیا ببینیم که مورد این اصل کجاست؟ در چه مواردی این اصاله عدم نقل مورد استناد عقلاء واقع خواهد بود؟

پس کأنّ در دو مقام بحث می شود: یک مقام این است که این اصاله عدم نقل آیا استصحاب عقلایی است، به عنوان اینکه نقل مثل حوادث دیگر است، اگر در یک حادثۀ دیگری شما شک کردید در اصل حدوث و عدم حدوثش اصاله عدم الحدوث دارید، استصحاب عدم الحدوث را شرعا جاری می کنید، آیا عقلا در باب نقل این را به عنوان استصحاب پذیرفته اند؟ مبتنی بر این است که ما بگوییم: استصحاب از نظر عقلا حجیت دارد و یا لااقل در اموری که مسبوق به عدم است، استصحاب از نظر عقلا حجیت دارد. اصاله عدم نقل روی این ملاک و میزان، در نزد عقلاء مطرح است که می خواهند بگویند یک زمانی مسلّم نقل تحقق نداشته، بعد ما شک می کنیم در اینکه نقل تحقق پیدا کرد یا نه؟ آیا حادث به نام نقل تحقق پیدا کرده، حالا به وضع تعیّنی یا تعیینی یا تحقق پیدا نکرده و همان حالت سابقه عدمیه را ما استصحاب می کنیم. آیا این چنین ملاکی از نظر عقلاء دارد؟