سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 277

باشد، «لو ان احدا صام بصوم الحقیقی و حج بالحج الحقیقی و تصدّق» یعنی زکات بدهد«بزکاه الحقیقیه» و قائل به ولایت نباشد«لم یقبل منه صوم و لا صلاه» آیا این قرینۀ بر این نیست که اینجا جای استعمال مجازی نیست، هر کجا که نمی شود انسان چشم را ببندد، بگوید«الاستعمال اعم من الحقیقه یمکن ان یکون الاستعمال مجازیا» این مجازی بودن با موقعیت این روایت و با آن هدفی که این روایت دارد کاملا منافات دارد، لذا این جواب مرحوم آخوند(ره) جواب درستی نیست.

(سؤال... و پاسخ استاد): دو حیث است، حیث مجازیت ارزش روایت را از بین می برد، اهمیت مقام امامت را از بین می برد، برای اینکه در بیان اهمیت امامت ما باید آنقدر پا را بالا بگذاریم که بگوییم نماز صحیح هم به درد نمی خورد، اگر بدون ولایت باشد، نه اینکه بگوییم نماز مجازی به درد نمی خورد، این چه دلالت دارد برای اینکه مقام ولایت بالاست، مجازی هیچ کجا بدرد نمی خورد، شما اگر بگویید نماز مجازی به درد نمی خورد، مسألۀ مهمی را مطرح نکردید، اما اگر گفتید نماز حقیقی بی ارزش است، صوم حقیقی بی ارزش است، این دلالت بر عظمت مقام ولایت می کند.

جواب دوم ایشان معنای روایت است، اینها را با هم مخلوط نکنید. در جواب اول فقط ما روی مسألۀ حقیقت و مجاز مشیء می کنیم، می گوییم«الاستعمال اعم من الحقیقه» جایش اینجا نیست، اینجا یک خصوصیتی دارد که باید معنای حقیقی باشد و الاّ ارزش مقام ولایت را روایت نمی تواند ثابت کند، این یک جهت بحث است. جواب دوم ایشان انصافا جواب خوبی است و قابل مناقشه هم نیست. مرحوم آخوند(ره) می فرمایند: شما که این روایت را مطرح کردید، تنها به دو تعبیر در ذیل روایت اکتفا نکنید، خوب است روایت را از همان اول معنا کنید، می فرماید«بنی الاسلام علی الخمس علی الصلاه، ما معنا هذه الصلاه؟» یعنی علی الصلاتی که اعم از صحیحه و فاسده است، یا این که چون رکن اسلام است، «و بنی الاسلام علیه» نمی خواهیم صحیحی باشیم تا این حرف را بزنیم، اعمی هم مجبور است این روایت را این طور معنا کند، وقتی به اعمی بگویند: «بنی الاسلام علی الصلاه» و بعد از او سؤال کنیم، آن صلاتی که رکن اسلام است آیا اعم از صحیح و فاسد است؟ یعنی نماز فاسد هم رکن اسلام است، یا این که اعمی هم نمی تواند تردید داشته باشد که آن صلاتی که رکن اسلام است، صلاه صحیحه است، کما این که در باب امتثال، اعمی نمی گفت که نماز فاسد به درد امتثال می خورد، اعمی هم می گوید: در مقام امتثال نماز باید صحیحا واقع بشود، لکن اعمی بودنش مربوط به مقام تسمیه است، مربوط به مقام نامگذاری است، نه مربوط به مقام امتثال و استحقاق عقوبت.

اینجا هم وقتی که یک صلاه را به عنوان یکی از ارکان خمسۀ اسلام مطرح می کنند، اعمی هم نمی تواند بگوید این نماز اعم از نماز صحیح و فاسد است، نماز فاسد چه رکنیتی برای اسلام دارد؟