سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 299

یک جهت دیگری متعلق شده است و به تعبیری که محقق عراقی(ره) در ما نحن فیه کرده است در باب کراهت باید بگوییم: کراهت به آن حیثیت متعلق است، به آن أینیت(با همزه) متعلق است؛ یعنی مکان حمام را مکان«صلاه» قرار دادن و أین با همزه، تأیّن«صلاّه» به أینیت وقوعش در حمام، مکروه است. پس مقابل مکروه چه قرار می گیرد؟ طرف مقابل این مکروه ترک الصلاه نیست طرف مقابل این مکروه ایقاع الصلاه فی الدار است، ایقاع الصلاه فی المسجد است، وقتی که ما ایقاع الصلاه فی الحمام را با ایقاع الصلاه فی الدار ملاحظه می کنیم، می بینیم صد در صد مرجوحیت دارد.

در این دو تعبیر مناقشه هست. اولا می گویند: صلاه در حمام از عبادات مکروه است. چه وقت کراهت متعلق به عبادت شده است؟ کراهت به عبادت تعلق نگرفته، کراهت به تأیّن عبادت به أینیت وقوعش در حمام متعلق شده متعلق کراهت آن تحیث و تأیّن و اتصاف است، اما نفس العباده بما هی عباده هیچ متعلق کراهت واقع نشده است، لذا اگر تعبیر به عبادت مکروه بکنیم، معنای عبادت مکروه این است که کراهت به عبادت تعلق گرفته باشد؛ یعنی فی مقابل ترک العباده مثل سایر مکروهاتی که شما ملاحظه می کنید، در حالی که اینجا مسأله این چنین نیست. و ثانیا این کراهت در عبادت را وقتی که به معنای اقلیت ثواب معنا می کنند، همان هم درست نیست. این واقعا کراهت دارد، این«ایقاع الصلاه فی الحمام فی مقابل ایقاع ها فی الدار او المسجد» واقعا مرجوحیت دارد، یعنی واقعا مولی در مقابل این مطلب، مثل سایر مکروهات برخورد می کند. بالاخره در باب کراهت«صلاه» در حمام، وقتی که نذر کننده نذر می کند ترک«صلاه» را، معنایش این است که نذر می کند ترک آنچه را که مکروه و مرجوح است. پس اول باید متعلق کراهت روشن بشود، بعد هم نذر به ترک همان متعلق کراهت تعلق پیدا کند. ما می بینیم در باب کراهت متعلق نهی همان تحیّث و تأیّن(با همزه) است، لذا نذر هم به همین معنا متعلق می شود و به همین معنا توجه پیدا می کند.

عدم تجاوز حکم در صورت تعلق حکم به عنوان

گفتیم: در باب احکام چه اوامر و چه نواهی، اگر حکمی به یک عنوان و مفهومی تعلق پیدا کرد، این حکم از دائره آن مفهوم نمی تواند تجاوز کند. همان طور که مرحوم آخوند(ره) در کتاب کفایه مکرر این معنا را ذکر می کنند که هیچ امری نمی تواند داعویت داشته باشد، الاّ الی متعلقه. معنا ندارد که امر به خارج از دائرۀ متعلقش داعویت و تحریکی داشته باشد. ما نظیر همین را عرض می کنیم، می گوییم: حکم معنا ندارد از دائره متعلقش تجاوز و تعدی بکند. بلکه حکم به همان حدود متعلق محدود است و متعلق احکام هم عناوین و مفاهیم و کلیات است. لذا در باب احکام این مسأله مطرح است که خارج و وجود فی الخارج، ظرف امتثال تکلیف است. اما مقام تعلق تکلیف که قبل از مرحله خارج و قبل از وجود در خارج است، حکم در این مقام در محدودۀ متعلق خودش است و معنا ندارد