سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 308

شد، می توانیم بگوییم: مصادیق هم متعلق حکم هستند یا این که نه، همیشه این عنوان کلی با همان کلیتش مطرح است؟

اگر مولا گفت: «اکرم انسانا» شما نمی توانید بگویید: مولا اکرام زید را واجب کرده است، اکرام عمرو را واجب کرده است، چه موقع مولا اکرام زید را واجب کرده است؟ زید، عبارت از انسان با خصوصیات زیدیه است، این خصوصیات زیدیه در متعلق تکلیف مولا، هیچ نقشی ندارد.

همان طوری که در آن مثال، مسأله را این طور بررسی کردیم، مولا اینجا گفته: «یجب الوفاء بالنذر» به لحاظ این که نذرها مختلف هستند و مصادیق وفای به نذر مختلف است.

یک وقت انسان نذر می کند به فقیر صدقه بدهد، این یک مصداق وفای به نذر است.

یک وقت انسان نذر می کند نماز شب بخواند، این هم یک مصداق وفای به نذر است.

یک وقت هم مثل ما نحن فیه نذر می کند که نمازش را در حمّام نخواند، این هم یک مصداق وفای به نذر است.

اگر اینها عنوان مصادیق شدند، ما حق داریم بگوییم: مولا اگر وفای به نذر را واجب کرده است، پس نماز شبی را که من نذر کردم«یکون واجبا»؟ چرا نماز شب واجب است؟ نماز شب یک مصداق وفای به نذر است، یک خصوصیت از خصوصیات وفای به نذر است، مولا به خصوصیات کاری ندارد، مولا حکم را روی عنوان برده است، عنوان«الوفاء بالنذر» مفهوم«الوفاء بالنذر» حالا این مفهوم گاهی در خارج اتحاد با نماز شب پیدا می کند، این اتحاد خارجی موجب سرایت نمی شود، سبب نمی شود شما حکم وجوبی که روی عنوان وفای به نذر رفته است، را روی نماز شب بیاورید، بگویید: «صارت صلوه اللیل بالنذر واجبه» اصلا چنین نیست. «صلوه اللیل مستحبه» اگر صد بار شما نذر کنید، صلاه اللیل مستحب است، نذر هم نکنید، صلوه اللیل مستحب است. برای این که عنوان صلوه اللیل در شریعت، موضوع برای استحباب است و عنوان واجب، «الوفاء بالنذر» است.

مسامحۀ در قول فقهاء به وجوب تکلیف واجب به نذر

این که شما در کلمات فقها ملاحظه می کنید مثل حجّ که صبح بحث آن را داریم، اینطور ملاحظه می شود که در«قد یجب الحج بالنذر»، مسامحه است، هیچ وقت حج بواسطه نذر واجب نمی شود، آن چه بواسطۀ نذر واجب می شود وفای به نذر است. وفای به نذر، عنوان کلی است، حج یک مصداقش است، در جایی که کسی نذر بکند حجی را انجام بدهد. معنا ندارد حکم از عناوین خودش سرایت به مصادیق و خصوصیات فردیه بکند، لذا بواسطۀ نذر هیچ عملی هرچه هم راجح باشد و هرچه هم محبوب باشد، اتصاف به وجوب پیدا نمی کند، آن چه اتصاف به وجوب دارد نفس عنوان وفای به نذر است.